Tôi bắt đầu tìm hiểu blockchain từ năm 2017, khi DeFi còn là một khái niệm xa lạ. Lúc đó, mỗi lần tương tác với một hợp đồng thông minh, tôi thường copy-paste một hàm call có sẵn từ GitHub, thay đổi vài tham số rồi gửi giao dịch. Kết quả? Nhiều lần thất bại vì slippage quá cao, deadline hết hạn, hoặc tham số sai kiểu dữ liệu. Tôi cứ nghĩ đó là do mình không đủ kiên nhẫn, nhưng dần dà nhận ra: đó là vấn đề về 'cách viết lệnh' cho hợp đồng thông minh – giống hệt như cách chúng ta đặt câu hỏi cho một mô hình ngôn ngữ lớn.
Trong bài giảng về RLHF (Human Feedback Reinforcement Learning) của khoá học, tôi thấy một điểm tương đồng thú vị. Các nhà phát triển blockchain cũng đang làm một việc tương tự: họ không chỉ viết mã, mà còn 'định hướng' hành vi của hợp đồng thông qua cơ chế quản trị on-chain. RLHF trong AI là quá trình con người xếp hạng các câu trả lời để huấn luyện phần thưởng, từ đó định hình sở thích của mô hình. Trong blockchain, cơ chế tương tự là các đề xuất quản trị (governance proposal), nơi cộng đồng biểu quyết để thay đổi tham số của giao thức – như tỷ lệ phí, lãi suất vay, hay thậm chí logic của hợp đồng. Cả hai đều là 'alignment' – sự điều chỉnh hành vi của hệ thống theo ý muốn của con người.
Nhưng có một khía cạnh mà ít ai để ý: đó là 'prompt design' trong tương tác với hợp đồng thông minh. Nếu RLHF là alignment ở phía nhà phát triển, thì việc người dùng phải viết đúng câu lệnh (transaction parameters) để hợp đồng hiểu đúng ý chính là alignment ở phía người dùng. Một ví dụ điển hình: khi swap token trên Uniswap, bạn cần đặt amountOutMin và deadline – nếu set quá thấp, giao dịch sẽ fail vì slippage; nếu quá cao, bạn có thể bị MEV bot tấn công. Những tham số này tương tự như một prompt: bạn phải 'nói' cho hợp đồng biết chính xác bạn muốn gì, trong giới hạn nào. Việc này không được ghi trong whitepaper, không được dạy trong tutorial, nhưng mỗi người dùng DeFi đều phải tự học qua thực hành. Đó là một 'lao động vô hình'.
Kinh nghiệm cá nhân của tôi cũng phản ánh điều đó. Lúc đầu, tôi thường 'nói chuyện tự nhiên' với hợp đồng: chỉ cần gọi swap với số lượng token mình muốn. Kết quả là giao dịch thường xuyên bị revert vì không đáp ứng được điều kiện minOutput. Sau đó, tôi học cách cấu trúc lệnh: thêm deadline, sqrtPriceLimitX96 (nếu dùng V3), và đặc biệt là tính toán amountOutMin dựa trên độ trượt giá mong muốn. Sự khác biệt giống như khi bạn hỏi một mô hình ngôn ngữ: 'Hãy giải thích blockchain' so với 'Hãy giải thích blockchain bằng một câu chuyện ngụ ngôn, dài 200 từ, dành cho học sinh cấp 2'. Cùng một hợp đồng, nhưng chất lượng kết quả khác xa nhau.
Tất nhiên, thiết kế prompt không phải là vạn năng. Hợp đồng thông minh có giới hạn về logic và gas, không thể thay đổi bản chất của nó chỉ bằng cách 'hỏi hay'. Một hợp đồng bị lỗi reentrancy thì dù bạn có viết tham số chuẩn đến đâu, hacker vẫn có thể rút cạn tiền. Nhưng chính sự 'không vạn năng' đó làm cho nó thú vị. Nó giống như một công việc phiên dịch: chuyển nhu cầu mơ hồ của con người thành các lệnh mà hợp đồng có thể thực thi một cách chính xác. Công việc này không được tính là một phần của quá trình phát triển hợp đồng, nhưng hàng triệu người dùng đang làm nó mỗi ngày. Nó vô hình, nhưng ảnh hưởng thực sự đến chất lượng của mỗi giao dịch.
Từ góc nhìn rộng hơn, sự phổ biến của việc tinh chỉnh tham số giao dịch cũng phản ánh một mâu thuẫn cốt lõi trong tương tác với blockchain: bề ngoài, hợp đồng thông minh 'hiểu' ngôn ngữ giao dịch, nhưng người dùng vẫn phải học một phương pháp 'đối thoại với hợp đồng'. Điều này không phải vì hợp đồng không đủ thông minh, mà vì ngôn ngữ của con người đầy sự mơ hồ và giả định ngầm. Thiết kế prompt thực chất là dùng ngôn ngữ để bù đắp cho những mơ hồ đó, giúp hợp đồng định vị chính xác ý đồ của người dùng.
Vì vậy, tôi không hoàn toàn đồng ý với quan điểm cho rằng 'việc đặt tham số giao dịch chỉ là kỹ thuật'. Nó gần hơn với một năng lực đọc-viết mới – một năng lực hiểu cách tư duy của hợp đồng thông minh và diễn đạt chính xác bằng ngôn ngữ giao dịch. Trong tương lai, nếu hợp đồng thông minh phát triển thêm khả năng 'hỏi lại' hoặc có giao diện trực quan hơn, năng lực này có thể trở nên ít quan trọng hơn. Nhưng ở thời điểm hiện tại, thiết kế prompt (dưới dạng tham số giao dịch) vẫn là một phần không thể thiếu trong sự cộng tác giữa con người và blockchain, và là minh chứng sinh động nhất cho khái niệm 'alignment' từ phòng thí nghiệm đến sử dụng hàng ngày.