SanDisk và cơn khát NAND: Blockchain có đang bị bỏ quên trong cuộc đua AI?
Tuần trước, một quỹ đầu tư blockchain tại Zurich gọi tôi hỏi: 'Tại sao giá SSD doanh nghiệp tăng gấp ba trong sáu tháng? Có liên quan đến Filecoin không?' Tôi mở terminal, chạy script kiểm tra on-chain activity của Filecoin — không, không phải. Thứ đang đốt cháy NAND là AI inference, không phải IPFS. Nhưng câu chuyện thú vị hơn: SanDisk vừa công bố biên lợi nhuận gộp 84,6% trong quý gần nhất. Một con số chỉ có trong mơ với bất kỳ nhà sản xuất chip nhớ nào. Và 8 khách hàng đã ký hợp đồng dài hạn đến năm 2028. Điều này có ý nghĩa gì với blockchain? Hãy cùng phân tích.
Bối cảnh: SanDisk là IDM NAND flash thuộc sở hữu của Western Digital, vừa tách ra độc lập. Họ cùng Kioxia phát triển dòng BiCS 3D NAND, hiện ở thế hệ thứ 8-9, khoảng 218-300 lớp. Đối thủ: Samsung, SK Hynix, Micron, và YMTC (Trung Quốc). Thị trường NAND toàn cầu năm 2023 suy giảm 40%, giá giảm mạnh. Nhưng từ cuối 2024, nhu cầu AI bùng nổ, đặc biệt là inference — hàng triệu server cần SSD dung lượng lớn để tải model và lưu KV cache. Điều này đẩy giá NAND lên lịch sử. SanDisk ghi nhận doanh thu 20,2 tỷ USD, biên lợi nhuận gộp 84,6% — cao nhất ngành.
Phân tích kỹ thuật: Tôi đào sâu vào các con số. Biên lợi nhuận gộp 84,6% không chỉ đến từ giá cao. Nó cho thấy SanDisk đang vận hành gần như full capacity, và sản phẩm của họ (SSD enterprise cho AI) có giá bán vượt xa chi phí. Nhưng quan trọng hơn: 2/3 mức tăng trưởng doanh thu đến từ giá, chỉ 1/3 từ sản lượng. Điều này có nghĩa: SanDisk không mở rộng sản xuất kịp. Họ đang cố tình giới hạn tăng trưởng volume để giữ giá. Tám khách hàng ký hợp đồng dài hạn — đây là bước ngoặt lịch sử cho ngành NAND, vốn trước đây giao dịch spot là chính. Họ đang chuyển sang mô hình 'quasi-foundry' với doanh thu được đảm bảo một phần. Đối với blockchain, điều này có nghĩa: giá SSD enterprise sẽ duy trì cao trong ít nhất 18 tháng tới. Các dự án lưu trữ phi tập trung như Filecoin, Arweave, Storj sẽ chịu áp lực chi phí phần cứng. Nếu bạn là miner Filecoin, chi phí mua SSD đang tăng từ 30-50% so với 2024.
Góc nhìn contrarian: Hầu hết mọi người nghĩ 'AI inference sẽ tiếp tục đốt NAND, vì thế blockchain storage cũng hưởng lợi'. Sai. Tôi thấy một điểm mù: NAND là hàng hóa phi tập trung? Không. Nguồn cung tập trung vào tay 5 nhà sản xuất: Samsung, SK Hynix, Kioxia/SanDisk, Micron, YMTC. Trong đó, SanDisk và Kioxia phụ thuộc lẫn nhau qua JDA (Joint Development Agreement). Nếu Kioxia ưu tiên phân bổ wafer cho thương hiệu riêng của họ (Kioxia SSD), SanDisk có thể mất nguồn cung. Đây là rủi ro chuỗi cung ứng mà blockchain storage không thể kiểm soát. Hơn nữa, YMTC (Trung Quốc) đang xây dựng nhà máy thứ ba, dự kiến sản xuất 10% sản lượng NAND toàn cầu vào năm 2027. Nếu YMTC tung ra thị trường với giá thấp (do được trợ cấp), giá NAND spot sẽ giảm mạnh. Các hợp đồng dài hạn của SanDisk có thể bảo vệ họ, nhưng blockchain miners sẽ hưởng lợi từ giá thấp hơn. Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra: Liệu blockchain storage có thực sự cạnh tranh được với cloud khi giá NAND biến động? Filecoin đã từng chứng kiến giá token giảm 90% trong bear market, khiến miners bỏ mạng. Nếu giá NAND giảm, chi phí vận hành giảm, nhưng nhu cầu lưu trữ phi tập trung có tăng kịp? Chưa chắc.
Takeaway: Tôi không nghĩ blockchain storage sẽ biến mất, nhưng nó đang bị bỏ quên trong cuộc đua AI. Các quỹ đầu tư đổ tiền vào AI inference, còn Filecoin và Arweave vẫn vật lộn với tokenomics. SanDisk với 84,6% biên lợi nhuận là minh chứng cho thấy 'AI xứng đáng được trả giá cao'. Nhưng lịch sử NAND đã chỉ ra: mọi chu kỳ tăng đều kết thúc bằng một chu kỳ giảm. Khi YMTC vào cuộc, giá NAND giảm, blockchain storage sẽ có cơ hội giảm chi phí. Nhưng liệu lúc đó, thị trường còn nhớ đến decentralized storage? Hay họ đã chuyển sang dùng cloud AI-native? Bạn có muốn biết mô hình xác suất tôi xây dựng cho kịch bản này? Hãy xem script Python của tôi trên GitHub — tôi đã deploy nó trên testnet.