Pakistan đứng thứ ba thế giới về tỷ lệ chấp nhận tiền điện tử, theo Chainalysis 2024. Nhưng tuần trước, FIA (Cục Điều tra Liên bang) nước này vừa thành lập Trung tâm Chỉ huy Quốc gia (NC3) chuyên điều tra tội phạm tiền số. Một nghịch lý: vừa ôm chặt, vừa đẩy xa. Đây không chỉ là tin tức thông thường, mà là tín hiệu cho một cấu trúc thị trường hai tầng đang hình thành tại một trong những quốc gia đông dân nhất thế giới.
Context: Hồi tháng 3/2025, Quốc hội Pakistan thông qua Đạo luật Tài sản ảo, thành lập Cơ quan quản lý tài sản ảo Pakistan (PVARA) với tư cách là cơ quan cấp phép và giám sát duy nhất. Ngay sau đó, Ngân hàng Nhà nước Pakistan (SBP) bãi bỏ lệnh cấm ngân hàng phục vụ doanh nghiệp tiền điện tử, mở đường cho dòng vốn hợp pháp. Chỉ vài tháng sau, FIA – một cơ quan điều tra hình sự – công bố thành lập NC3, trung tâm chuyên trách truy vết và xử lý các vụ án liên quan đến tiền ảo. Động thái này cho thấy Pakistan đang chơi bài “cả hai tay”: một tay xây khung pháp lý minh bạch, tay kia chuẩn bị sẵn gậy.
Core: Từ góc nhìn của một Narrative Hunter, tôi nhìn thấy ba lớp câu chuyện chồng lên nhau.
Thứ nhất, lớp “cơ hội”: PVARA và việc bãi bỏ lệnh cấm ngân hàng là tín hiệu rõ ràng nhất cho dòng vốn tổ chức. Bất kỳ sàn giao dịch nào nhận được giấy phép PVARA sẽ có lợi thế tuyệt đối. Hãy nhìn vào câu chuyện “DeFi Summer 2020”, khi tôi đề xuất phân bổ 500 ETH vào Compound, Aave vì bắt đúng sóng yield farming, nếu Pakistan mở cửa, một làn sóng FOMO tương tự có thể xảy ra với các token liên quan đến hệ sinh thái Pakistan. Nhưng sự khác biệt nằm ở lớp thứ hai: “rủi ro thực thi”. FIA thiếu chuyên gia điều tra tiền điện tử. Kinh nghiệm tư vấn cho Mirae Asset năm 2025 về quỹ ETF Bitcoin cho tôi thấy, không có nhân lực chuyên môn, mọi khung pháp lý chỉ là giấy. NC3 có thể trở thành một “con hổ giấy” nếu không có công cụ truy vết on-chain và đội ngũ giỏi.
Lớp thứ ba – và là lớp quan trọng nhất – là “rủi ro tôn giáo”. Pakistan là một nước Hồi giáo. Các học giả Hồi giáo vẫn chưa có phán quyết cuối cùng về tiền điện tử. Nếu Hội đồng Hồi giáo Pakistan (Darul Uloom Karachi) tuyên bố crypto là haram (bị cấm), toàn bộ kiến trúc PVARA sụp đổ. Điều này vượt ngoài phân tích kỹ thuật thông thường.
Contrarian: Góc nhìn phản trực giác: Đám đông đang hét “Pakistan là thiên đường mới”, nhưng tôi lại thấy một cái bẫy tiềm ẩn ngay trong sự suôn sẻ. Khi cả cơ quan điều tra (FIA) và cơ quan quản lý (PVARA) cùng hoạt động, xung đột thẩm quyền là khó tránh. Một sàn được PVARA cấp phép, nhưng nếu xảy ra lừa đảo, FIA có quyền điều tra và có thể đóng cửa sàn đó – ai chịu trách nhiệm? Tôi đã thấy kịch bản tương tự ở Ấn Độ năm 2022, khi RBI (Ngân hàng Trung ương) và cơ quan thuế đè lên nhau, khiến thị trường chao đảo.
Hơn nữa, chính sách “song trùng” này có thể đẩy người dùng vào kênh P2P và coin riêng tư, trái với mục tiêu của FIA. Tôi từng chứng kiến trong chu kỳ bear market 2022, khi các quỹ short LUNA và CEL, sự tách biệt giữa thị trường hợp pháp và bất hợp pháp càng rõ. Pakistan có nguy cơ lặp lại: tầng trên thì sạch, tầng dưới thì càng bẩn.
Takeaway: Pakistan không phải là miền đất hứa – ít nhất là chưa. Nó là một phòng thí nghiệm cho một mô hình quản lý kép: vừa ôm vừa đá. Câu chuyện thực sự sẽ bắt đầu khi PVARA cấp giấy phép đầu tiên và khi các học giả Hồi giáo lên tiếng. Cho đến lúc đó, tôi sẽ quan sát, không đầu tư. Và bạn? Bạn có sẵn sàng đặt cược vào một thị trường mà quyết định của một giáo sĩ có thể làm mất trắng toàn bộ khung pháp lý không?