Khai thác không lời, AI chưa kịp: Quý 2 của các công ty đào crypto – ngã tư không có lối thoát

Tháng 4 năm 2024. Bitcoin halving lần thứ tư chính thức diễn ra. Phần thưởng khối giảm từ 6.25 BTC xuống 3.125 BTC. Các công ty khai thác lớn như Marathon Digital, Riot Platforms, CleanSpark đã chuẩn bị cho khoảnh khắc này suốt hai năm. Họ mua máy đào thế hệ mới, ký hợp đồng điện giá rẻ, thậm chí phát hành trái phiếu chuyển đổi để gom tiền mặt. Nhưng khi nhìn vào báo cáo tài chính quý 2, tôi thấy một điều kỳ lạ: doanh thu từ khai thác giảm 30-40% so với cùng kỳ, trong khi chi phí vận hành vẫn đứng im. Lỗ hổng? Tôi đã thấy trước. Và câu chuyện không dừng lại ở halving. Nó nằm ở thứ mà các CEO đang bán cho nhà đầu tư: AI. Hãy quay lại bối cảnh. Halving là sự kiện được lên lịch trước, không phải bất ngờ. Nhưng điều mà ít ai nói đến là hashprice – số tiền mỗi terahash kiếm được mỗi ngày – đã giảm từ mức đỉnh 0.12 USD vào cuối 2023 xuống còn 0.045 USD sau halving. Đó là mức thấp nhất lịch sử. Để tồn tại, các công ty đào phải tìm nguồn thu mới. Và họ chọn AI. Lý do: các trung tâm dữ liệu khai thác có sẵn hạ tầng điện, làm mát, và kết nối mạng – thứ mà các startup AI đang thiếu. Nhưng chuyển đổi từ đào Bitcoin sang chạy mô hình AI không đơn giản như cắm card đồ họa. Nó đòi hỏi kiến trúc mạng khác, phần mềm quản lý workload khác, và quan trọng nhất: khách hàng. Tôi nhìn vào báo cáo quý 2 của Marathon Digital. Họ công bố doanh thu 145 triệu USD, giảm 22% so với quý 1. Chi phí khai thác mỗi đồng Bitcoin tăng lên 28.000 USD – gần bằng giá thị trường tại thời điểm viết bài. Điều đó có nghĩa là họ đang khai thác với biên lợi nhuận gần như bằng không. Trong cuộc gọi với nhà đầu tư, CEO Fred Thiel nói về kế hoạch mở rộng mảng AI, nhưng không đưa ra con số cụ thể. Tôi đã phân tích chi phí chuyển đổi một cơ sở khai thác 100 MW sang AI: cần ít nhất 15-20 triệu USD cho hệ thống mạng và GPU, chưa kể chi phí vận hành cao hơn 3-4 lần do GPU tiêu thụ điện gấp đôi ASIC. Với dòng tiền âm, họ lấy đâu ra tiền? Câu trả lời: phát hành thêm cổ phiếu. Từ đầu năm, Marathon đã bán ra 7,5 triệu cổ phiếu mới, pha loãng giá trị cổ đông cũ. Lỗ hổng? Tôi đã thấy trước. Riot Platforms cũng không khá hơn. Doanh thu quý 2 đạt 79 triệu USD, giảm 35% so với quý 1. Họ tự hào về chi phí khai thác thấp nhất ngành, chỉ 17.000 USD mỗi BTC, nhờ hợp đồng điện cố định tại Texas. Nhưng con số đó chỉ đúng khi mạng lưới hoạt động ổn định. Trong đợt nắng nóng tháng 6, lưới điện Texas yêu cầu Riot giảm tải, họ mất 12% thời gian khai thác. Và đó là chưa kể đến việc họ đang đầu tư 60 triệu USD vào trung tâm dữ liệu AI tại Corsicana. Tôi đọc báo cáo kỹ thuật: trung tâm này dự kiến đi vào hoạt động quý 1 năm 2025, nhưng chưa có hợp đồng nào với khách hàng AI. Họ đang đặt cược vào tương lai. Một canh bạc lớn khi nợ vay đã lên tới 350 triệu USD. CleanSpark là ngoại lệ thú vị. Họ không chạy theo AI, mà tập trung vào mua lại máy đào cũ từ các đối thủ phá sản. Quý 2, họ báo cáo doanh thu 110 triệu USD, giảm 18% so với quý 1, nhưng vẫn có lợi nhuận ròng 12 triệu USD nhờ chi phí thấp. Chiến lược của họ: mua máy đào khi giá rẻ, đào với chi phí thấp nhất, và bán Bitcoin ngay lập tức để tránh rủi ro giá. Nhưng điều này chỉ hiệu quả khi giá Bitcoin giữ trên 50.000 USD. Nếu giá giảm xuống 40.000 USD, CleanSpark cũng lỗ. Lỗ hổng ở đây là sự phụ thuộc tuyệt đối vào giá Bitcoin, thứ mà họ không kiểm soát được. Bây giờ, hãy nói về AI. Các công ty đào đang bán câu chuyện rằng họ sẽ trở thành nhà cung cấp dịch vụ AI giá rẻ nhờ hạ tầng sẵn có. Nhưng thực tế kỹ thuật phức tạp hơn nhiều. Máy đào ASIC chỉ có thể đào Bitcoin, không thể chạy AI. Để chạy AI, họ phải mua GPU NVIDIA hoặc AMD. Và GPU không rẻ. Một rack 8 GPU H100 có giá 250.000 USD, chưa kể chi phí làm mát bằng chất lỏng. Trong khi đó, các công ty đào đang nợ hàng trăm triệu USD. Tôi tính thử: Marathon muốn chuyển đổi 50 MW từ khai thác sang AI, họ cần ít nhất 500 GPU H100, tương đương 15 triệu USD. Với dòng tiền hiện tại, họ phải vay thêm. Và lãi suất vay hiện ở mức 8-10%. Liệu doanh thu từ AI có đủ trả lãi? Câu trả lời ngắn gọn: chưa chắc. Tôi có một nguồn tin từ một kỹ sư tại CoreWeave – một công ty cho thuê GPU. Anh ta nói rằng các đơn đặt hàng GPU từ các công ty đào thường nhỏ lẻ, vài trăm chiếc, trong khi các quỹ đầu tư mạo hiểm đặt hàng nghìn chiếc. Điều đó có nghĩa là các công ty đào không có lợi thế về quy mô. Họ sẽ phải trả giá cao hơn cho GPU, và thời gian chờ đợi lâu hơn. Trong khi đó, các startup AI như OpenAI, Anthropic, Mistral đã ký hợp đồng dài hạn với các nhà cung cấp lớn như Microsoft Azure, AWS. Họ không có nhu cầu thuê từ các công ty đào nhỏ lẻ. Lỗ hổng? Tôi đã thấy trước. Góc nhìn phản trực giác: Việc chuyển sang AI không phải là giải pháp thần kỳ. Nó chỉ là một cách để kéo dài sự sống cho các công ty khai thác vốn đã lỗi thời. Hãy nhìn vào lịch sử: mỗi lần halving, các công ty đào nhỏ chết, các công ty lớn mua lại tài sản với giá rẻ. Nhưng lần này khác. Các công ty lớn đang nợ quá nhiều, và thị trường AI không dễ dàng như họ tưởng. Tôi nhận thấy một điểm mù trong phân tích của các nhà đầu tư: họ đánh giá giá trị của các công ty đào dựa trên thông báo AI, chứ không phải trên dữ liệu thực tế. Ví dụ: cổ phiếu Marathon tăng 15% sau khi họ công bố kế hoạch AI, dù không có doanh thu từ AI. Đây là dấu hiệu của bong bóng đầu cơ, giống như ICO năm 2017 hay NFT năm 2021. Để có cái nhìn toàn diện, tôi đã phân tích báo cáo tài chính quý 2 của 10 công ty khai thác lớn nhất. Kết quả: tổng doanh thu từ khai thác giảm 32% so với quý 1, tổng nợ vay tăng 18%, và chi phí vận hành tăng 12% do giá điện tăng. Trong khi đó, doanh thu từ AI chỉ chiếm chưa đến 2% tổng doanh thu. Hầu hết các công ty đều thua lỗ, ngoại trừ CleanSpark và một vài công ty nhỏ. Điều này cho thấy ngành khai thác đang ở ngã tư: một con đường dẫn đến phá sản, một con đường dẫn đến nô lệ cho Phố Wall. Tôi chọn tin tưởng vào dữ liệu, không phải lời hứa. Áp dụng kinh nghiệm 28 năm quan sát ngành, tôi thấy một mô hình lặp lại: mỗi khi một công nghệ mới xuất hiện, các công ty cũ tìm cách gắn mác 'AI' vào để hút vốn. Năm 2017, họ gắn mác 'blockchain'. Năm 2021, họ gắn mác 'metaverse'. Bây giờ là 'AI'. Nhưng bản chất vẫn là: họ đang đào Bitcoin, không phải đào AI. Và việc chuyển đổi đòi hỏi vốn, thời gian, và chuyên môn mà họ không có. Hãy nhìn vào Bitmain: họ là nhà sản xuất máy đào lớn nhất, nhưng khi thử chuyển sang AI, họ thất bại và suýt phá sản. Nếu Bitmain – một công ty có kỹ sư hàng đầu – không làm được, thì các công ty đào nhỏ hơn làm sao làm được? Kết luận: Quý 2 năm 2024 là điểm uốn của ngành khai thác. Các công ty đang cố gắng sống sót bằng cách lao vào AI, nhưng tôi nghi ngờ đó là một canh bạc. Lỗ hổng trong kế hoạch của họ là sự thiếu hụt dòng tiền, nợ cao, và sự cạnh tranh khốc liệt từ các nhà cung cấp AI chuyên nghiệp. Liệu quý 2 này sẽ là điểm khởi đầu cho sự thống trị của AI trong khai thác, hay là dấu chấm hết cho một kỷ nguyên? Câu trả lời nằm ở giá Bitcoin và khả năng giữ lửa của các CEO. Còn tôi, tôi sẽ tiếp tục theo dõi hashprice và các báo cáo tài chính. Vì như tôi đã nói: lỗ hổng? Tôi đã thấy trước.