Liên minh quốc phòng Saudi – Pakistan – Thổ Nhĩ Kỳ: Tin đồn địa chính trị và những cơn sóng ngầm trên thị trường blockchain
Tuần này, giới quan sát tiền mã hóa lại được một phen xôn xao khi Crypto Briefing – một trang tin quen thuộc trong cộng đồng blockchain – đăng tải thông tin về việc Saudi Arabia, Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ có thể đang hướng tới một thỏa thuận phòng thủ chung. Thoạt nhìn, đây là một mẩu tin tức địa chính trị, không khác gì những bản tin thời sự mà bạn đọc trên BBC hay Reuters. Nhưng nếu nhìn kỹ, cái cách mà ngành công nghiệp tiền mã hóa phản ứng với tin đồn này lại nói lên rất nhiều về cách thị trường đang vận hành trong thời đại bất ổn.
Hãy nói thẳng: Crypto Briefing không phải là một tổ chức tình báo, cũng không phải là một think tank quân sự. Đó là một trang web chuyên viết về các giao thức DeFi, NFT và Bitcoin ETF. Khi một trang như vậy đột nhiên đưa tin về một liên minh quân sự giữa ba quốc gia Hồi giáo, rất có thể họ chỉ đang “cưỡi trên làn sóng” tìm kiếm của độc giả. Nhưng dù sao đi nữa, sự kiện được đề cập – dù là thật hay giả – đều xứng đáng để phân tích dưới góc độ của một nhà đầu tư token. Bởi vì trong một thế giới ngày càng phân mảnh, nơi mà dòng chảy năng lượng và vốn đều bị chính trị hóa, blockchain có thể vừa là nơi trú ẩn, vừa là con tin.
Trước tiên, hãy xác lập bối cảnh. Saudi Arabia, Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ không phải là những cái tên xa lạ với các nhà đầu tư tiền mã hóa. Saudi Arabia là một trong những nền kinh tế lớn nhất Trung Đông, là thành viên của G20, và là một trong những quốc gia chi tiêu quân sự lớn nhất thế giới – khoảng 75 tỷ USD mỗi năm. Pakistan là quốc gia Hồi giáo duy nhất sở hữu vũ khí hạt nhân, với một lực lượng quân đội hùng hậu và một ngành công nghiệp quốc phòng khá phát triển. Còn Thổ Nhĩ Kỳ, thành viên NATO, là một trong những nhà sản xuất máy bay không người lái (UAV) hàng đầu thế giới, với những sản phẩm như Bayraktar TB2 đã làm nên tên tuổi trên chiến trường Ukraine. Cả ba nước đều không hài lòng với vai trò của Mỹ trong khu vực, dù mức độ bất mãn là khác nhau.
Chính vì vậy, một thỏa thuận phòng thủ giữa ba nước này không hề phi lý về mặt logic. Saudi có tiền, muốn đa dạng hóa nguồn cung vũ khí, giảm phụ thuộc vào Mỹ. Pakistan có năng lực sản xuất đạn dược, máy bay chiến đấu hạng nhẹ, và một kho vũ khí hạt nhân mà Saudi không có. Thổ Nhĩ Kỳ có công nghệ UAV và một nền công nghiệp quốc phòng đang trên đà phát triển mạnh. Ba bên bổ sung cho nhau một cách hoàn hảo. Và nếu thỏa thuận này được ký kết, thị trường blockchain sẽ không thể đứng ngoài cuộc.
Hãy thử tưởng tượng kịch bản hợp tác chức năng, mức độ B, nơi mà các bên bắt đầu chuyển giao công nghệ và mua bán vũ khí. Ngay lập tức, vấn đề thanh toán xuyên biên giới trở nên nóng bỏng. Saudi Arabia hiện đang bán dầu bằng đô la Mỹ, và đồng đô la được đảm bảo bởi quân đội Mỹ tại vùng Vịnh. Nếu Riyadh ngày càng xích lại gần Islamabad và Ankara, liệu họ có tiếp tục muốn giữ đồng đô la làm trung gian thanh toán cho các hợp đồng vũ khí? Các nhà phân tích đã nói về việc phi đô la hóa trong nhiều năm. Nhưng một liên minh quân sự Hồi giáo sẽ thay đổi cục diện, bởi nó tạo ra một cơ chế thanh toán nội khối, và blockchain chính là công nghệ để xây dựng cơ chế đó.
Hãy nhìn vào những gì đang xảy ra với stablecoin. Thị trường stablecoin hiện tại có tổng vốn hóa khoảng 150 tỷ USD, trong đó Tether và USDC chiếm phần lớn. Cả hai đều được neo vào đô la Mỹ và phụ thuộc vào hệ thống tài chính Mỹ. Nếu một khối liên minh quân sự Hồi giáo hình thành, liệu họ có muốn sử dụng một stablecoin do Mỹ hậu thuẫn? Rõ ràng là không. Điều đó sẽ thúc đẩy nhu cầu về các stablecoin được neo bằng giỏ tiền tệ đa quốc gia, hoặc được bảo chứng bằng dầu mỏ. Một số dự án token hóa dầu thô – vốn đã tồn tại từ năm 2017 – có thể sẽ hút vốn mạnh. Nhưng tôi sẽ quay lại vấn đề này ở phần sau.
Một khía cạnh nữa là việc sử dụng blockchain trong chuỗi cung ứng quốc phòng. Cả ba nước đều có nhu cầu quản lý hàng tồn kho, đạn dược và phụ tùng một cách minh bạch. Pakistan, với ngành công nghiệp quốc phòng của mình, có thể cung cấp đạn dược cho Saudi – vốn đã tiêu hao rất nhiều trong cuộc chiến ở Yemen. Hãy tưởng tượng một hệ thống blockchain được sử dụng để ghi nhận hành trình của từng lô đạn pháo từ nhà máy ở Pakistan đến căn cứ quân sự ở Saudi. Điều đó không chỉ giúp giảm tham nhũng mà còn tạo ra một kênh thanh toán nội bộ không cần qua trung gian. Nhưng đồng thời, nó cũng khiến Mỹ và các nước phương Tây lo ngại về khả năng lách trừng phạt.
Và rồi chúng ta đến với vấn đề lớn nhất: hạt nhân. Pakistan là cường quốc hạt nhân. Saudi Arabia từ lâu đã bày tỏ mong muốn sở hữu năng lượng hạt nhân dân sự, và có những tin đồn về việc Riyadh có thể đạt được thỏa thuận trao đổi dầu để lấy “hạt nhân” với Islamabad. Một thỏa thuận phòng thủ chung, nếu nó bao gồm các điều khoản an ninh hạt nhân, sẽ là một đòn giáng mạnh vào Hiệp ước không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT). Và ở đây, blockchain có thể đóng vai trò gì? Thật kỳ lạ, có một khía cạnh: trong một thế giới không tin tưởng lẫn nhau, việc theo dõi vật liệu hạt nhân bằng một sổ cái phi tập trung có vẻ hấp dẫn. Tuy nhiên, những lo ngại này có lẽ vẫn còn ở mức viễn tưởng hơn là thực tế.
Bây giờ, hãy nói về tác động đến thị trường tiền mã hóa trực tiếp. Khi tin tức về một liên minh quân sự lan ra, tâm lý nhà đầu tư sẽ chuyển sang chế độ “phòng thủ”. Bitcoin thường được coi là một tài sản trú ẩn an toàn, giống như vàng, trong thời kỳ bất ổn. Trên thực tế, trong các cuộc khủng hoảng địa chính trị gần đây, như cuộc chiến Nga-Ukraine hay cuộc tấn công của Israel vào Iran, Bitcoin ban đầu tăng vọt rồi sau đó giảm khi thanh khoản bị thắt chặt. Sự kiện này cũng sẽ không ngoại lệ. Nhưng có một điểm đặc biệt: nếu nhóm ba nước này thực sự có một thỏa thuận, nó sẽ làm tăng thêm nhu cầu sử dụng các kênh thanh toán phi tập trung, bởi vì họ không thể dựa vào SWIFT hay các hệ thống thanh toán do Mỹ kiểm soát.
Nhưng hãy đợi đã. Đây chính là lúc câu chuyện trở nên thú vị. Trái với những gì nhiều người tin tưởng, một liên minh quân sự Hồi giáo có thể sẽ không thúc đẩy sự chấp nhận blockchain trong khu vực. Sp nó có thể khiến chính phủ các nước này thắt chặt quản lý tài sản kỹ thuật số. Lý do rất đơn giản: khi bạn là một quốc gia đang muốn xây dựng một liên minh quân sự, bạn muốn kiểm soát dòng vốn và thông tin của mình. Tiền mã hóa phi tập trung, với tính chất ẩn danh và khó kiểm soát, lại là một mối đe dọa cho chính quyền. Do đó, thay vì chào đón Bitcoin, các chính phủ này có thể sẽ siết chặt hơn, thúc đẩy các loại CBDC – tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương – mà họ có thể giám sát toàn bộ.
Hãy nhìn vào Thổ Nhĩ Kỳ như một ví dụ. Ankara đã từng có một làn sóng chấp nhận tiền mã hóa rất lớn trong người dân, do lạm phát đồng Lira. Nhưng chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ đã ban hành các quy định chặt chẽ và cố gắng xây dựng một đồng Lira kỹ thuật số. Một liên minh với Saudi Arabia và Pakistan, những nước có mức độ tập trung hóa cao trong quản lý nhà nước, sẽ càng đẩy mạnh xu hướng này. Vì vậy, hãy quên giấc mơ về một thị trường tiền mã hóa tự do ở Trung Đông. Thay vào đó, chúng ta sẽ thấy một mạng lưới các CBDC được liên kết với nhau, có thể hoạt động trên cơ sở công nghệ blockchain nhưng do nhà nước kiểm soát.
Đây chính là nghịch lý: blockchain được ca ngợi là công nghệ mang lại tự do, nhưng trong tay các quốc gia có chủ quyền, nó có thể trở thành công cụ kiểm soát tinh vi hơn. Hãy nhìn vào đồng nhân dân tệ kỹ thuật số của Trung Quốc. Đó là một blockchain tập trung do ngân hàng trung ương kiểm soát, theo dõi từng giao dịch. Nếu Saudi, Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ đi theo mô hình này, họ có thể tạo ra một “khối Riyal” hoặc một hệ thống thanh toán kỹ thuật số Hồi giáo chung. Điều đó sẽ không chỉ thay đổi cách họ thanh toán lẫn nhau mà còn tạo ra một khối đối trọng với hệ thống đô la hóa.
Tuy nhiên, có một điều chắc chắn rằng các nhà đầu tư blockchain Việt Nam nên quan tâm, đó là dòng vốn. Hiện tại, các quỹ đầu tư mạo hiểm của Saudi đang đổ tiền vào nhiều dự án blockchain toàn cầu. Họ đã đầu tư vào các sàn giao dịch, các dự án Layer 2, và cả các quỹ Bitcoin ETF. Nếu các mối quan hệ quốc phòng trở nên sâu sắc hơn, dòng vốn này có thể được định hướng lại. Thay vì đầu tư vào các dự án ở Mỹ, họ có thể ưu tiên các dự án đến từ các quốc gia Hồi giáo hoặc các nước không liên kết. Điều này có thể tạo ra một sự thay đổi lớn trong bản đồ đầu tư tiền mã hóa.
Và còn một vấn đề nữa, đó là năng lượng. Saudi Arabia là một cường quốc năng lượng. Khai thác Bitcoin và các loại tiền mã hóa khác cần rất nhiều năng lượng. Hiện tại, một phần lớn hoạt động khai thác Bitcoin ở Mỹ, Nga và Kazakhstan. Nhưng nếu Saudi quyết định sử dụng nguồn khí đốt tự nhiên dư thừa của mình để khai thác Bitcoin, điều đó sẽ biến họ thành một trung tâm khai thác mới. Trên thực tế, Saudi đã bắt đầu thử nghiệm khai thác Bitcoin bằng các mỏ gas flaring – tức là khí đốt bị lãng phí trước đây. Một liên minh với Pakistan – nơi có năng lượng rẻ nhờ thủy điện – và Thổ Nhĩ Kỳ – nơi có vị trí địa lý thuận lợi – có thể tạo ra một mạng lưới khai thác trải dài trên ba quốc gia. Nhưng liên minh quân sự có thể gây bất ổn cho mạng lưới này, khi nguồn cung thiết bị khai thác từ Trung Quốc và Mỹ có thể bị đe dọa.
Tôi muốn nói rõ một điều: những bài phân tích về ảnh hưởng của địa chính trị lên blockchain thường rơi vào hai thái cực. Thái cực thứ nhất là bi quan, nghĩ rằng chiến tranh sẽ khiến tiền mã hóa bị cấm hoàn toàn. Thái cực thứ hai là lạc quan, nghĩ rằng chính quyền sẽ đổ xô vào Bitcoin để trốn tránh trừng phạt. Cả hai đều không chính xác. Thực tế, khi một liên minh quân sự mới hình thành, nó thường tạo ra các khối kinh tế khép kín, và blockchain sẽ được sử dụng như một cơ sở hạ tầng thanh toán nội bộ – nhưng dưới sự kiểm soát của nhà nước. Điều này có nghĩa là tiền mã hóa phi tập trung như Bitcoin có thể mất đi một phần sức hấp dẫn, trong khi các loại stablecoin và CBDC có thể hưởng lợi.
Bây giờ, hãy nhìn vào một khía cạnh cụ thể hơn: trí tuệ nhân tạo và blockchain. Thổ Nhĩ Kỳ đang đầu tư mạnh vào trí tuệ nhân tạo và UAV. Pakistan có một lực lượng lao động trẻ và dồi dào. Saudi có vốn. Nếu ba nước này hợp tác trong lĩnh vực quân sự, họ sẽ cần một hạ tầng dữ liệu để huấn luyện AI và quản lý các hệ thống tự hành. Blockchain có thể được sử dụng để tạo ra các mạng lưới máy tính phi tập trung, nơi mà các nút tham gia được thưởng bằng token. Đây là một lĩnh vực mà các dự án như Bittensor và Gensyn đang theo đuổi. Một liên minh như vậy có thể là chất xúc tác để các dự án này phát triển mạnh hơn, đặc biệt là ở những khu vực không được tiếp cận với công nghệ của phương Tây.
Đối với thị trường tiền mã hóa tại Việt Nam, sự kiện này cũng là một lời nhắc nhở về mức độ liên thông giữa địa chính trị toàn cầu và giá trị tài sản số. Nhiều nhà đầu tư trẻ tại Hà Nội và TP.HCM đang nắm giữ các đồng coin có liên quan đến các quốc gia này, như token của các dự án đến từ Thổ Nhĩ Kỳ hay các stablecoin phổ biến ở Trung Đông. Khi thỏa thuận quân sự (nếu có) tiến triển, họ cần phải theo dõi sát sao, không chỉ vì giá, mà còn vì khung pháp lý trong tương lai. Nếu ba nước này tăng cường sử dụng blockchain trong thanh toán quốc phòng, Việt Nam – với lực lượng kỹ sư phần mềm đông đảo – có thể trở thành một trung tâm phát triển công nghệ phụ trợ. Hãy chú ý đến những cơ hội hợp tác giữa các công ty blockchain Việt Nam và các quốc gia Hồi giáo. Đó có thể là một thị trường ngách đầy tiềm năng.
Nhưng tôi cần quay lại với một lời cảnh báo. Nếu nhìn vào các sự kiện lịch sử, các liên minh quân sự hiếm khi mang lại lợi ích kinh tế ngay lập tức. Hãy nhìn vào khối SEATO hay CENTO, những liên minh do Mỹ hậu thuẫn trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh. Chúng hầu như biến mất. Tương tự, Liên đoàn Ả Rập đã tồn tại từ năm 1945 nhưng chưa bao giờ biến thành một liên minh quân sự hiệu quả. Vì vậy, khả năng thỏa thuận này đi đến kịch bản A – chỉ là một tuyên bố mang tính biểu tượng – là rất cao. Trong trường hợp đó, tác động đến thị trường blockchain sẽ rất nhỏ. Có thể chỉ là một đợt tăng giá ngắn hạn của Bitcoin do tâm lý lo ngại, rồi mọi thứ lại trở về như cũ.
Tuy nhiên, ngay cả khi đó chỉ là một thỏa thuận mang tính biểu tượng, nó vẫn mang lại một thông điệp quan trọng: trật tự thế giới đang thay đổi. Và trong một thế giới đang thay đổi, việc sở hữu một tài sản phi tập trung như Bitcoin là một chiến lược bảo toàn vốn có lý. Nhưng đồng thời, các nhà đầu tư cũng cần phải tỉnh táo trước những trò lừa đảo “địa chính trị” – tức là những câu chuyện được bịa ra chỉ để thao túng giá.
Cuối cùng, hãy nói về điều khiến tôi thấy thú vị nhất: crypto là một tấm gương phản chiếu các mối quan hệ quốc tế. Thay vì hỏi “Ba nước này ký thỏa thuận phòng thủ thì Bitcoin sẽ lên hay xuống?”, chúng ta nên hỏi “Tại sao một đồng tiền kỹ thuật số phi quốc gia lại có thể phát triển trong một khu vực đầy xung đột?” Và câu trả lời có thể nằm ở chính những hạn chế của hệ thống tài chính truyền thống. Khi đô la Mỹ được vũ khí hóa, khi các lệnh trừng phạt được dùng như vũ khí, thì các quốc gia có chủ quyền sẽ muốn tạo ra một hệ thống tài chính riêng. Blockchain không phải là lý do cho sự thay đổi này; nó chỉ là công cụ. Và trong tay các quốc gia, bất kỳ công cụ nào cũng có thể trở thành vũ khí.
Vậy, nhà đầu tư Việt Nam nên làm gì? Hãy quan sát. Đừng vội vàng bán tháo hay mua vào chỉ vì một tin đồn. Hãy theo dõi xem ba nước này có thực sự công bố văn bản chính thức, có cụ thể hóa các thỏa thuận thương mại hay không, và hãy chú ý đến các tín hiệu từ thị trường dầu mỏ và stablecoin. Bởi vì những thay đổi thực sự thường không đến từ những bản tin đầy kịch tính, mà đến từ những dòng chữ nhỏ trong các hợp đồng. Và đừng bao giờ quên rằng trong thế giới crypto, câu chuyện càng hấp dẫn, rủi ro càng lớn. Hãy tự hỏi: khi mà ba quốc gia Hồi giáo này bắt tay nhau, bạn đang đứng về phía nào: những người xây dựng hay những người bị xây dựng? Tôi nghĩ, câu trả lời sẽ quyết định danh mục đầu tư của bạn trong năm năm tới.
Hãy nhớ rằng, trong blockchain, câu chuyện bao giờ cũng đi trước thực tế. Và những câu chuyện liên quan đến quân sự và chiến tranh thường được phóng đại để phục vụ những mục đích riêng. Hãy luôn đặt câu hỏi: nguồn tin là ai? Bằng chứng ở đâu? Và điều đó sẽ giúp bạn tránh được rất nhiều cái bẫy.
Bài viết này dài nhưng tôi muốn đảm bảo nó đầy đủ thông tin. Tóm lại, việc Saudi, Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ lập một liên minh quốc phòng – dù chỉ là tin đồn – là một tín hiệu về sự thay đổi trật tự thế giới. Blockchain, với tư cách là một công nghệ không biên giới, sẽ bị kéo vào cuộc chơi này. Nhưng liệu nó sẽ là công cụ giải phóng hay xiềng xích? Điều đó phụ thuộc vào cách mà các quốc gia vận dụng nó. Và với việc các quốc gia có chủ quyền hiện nay đang tìm cách tăng cường kiểm soát, câu trả lời có lẽ là xiềng xích nhiều hơn là tự do. Tuy nhiên, những người xây dựng nên các giao thức phi tập trung có thể mang lại những lựa chọn thay thế ngay cả khi các chính phủ cố gắng ngăn cản. Đó chính là vẻ đẹp của blockchain: bạn không thể ngăn cản ai đó chạy một nút, ngay cả khi họ sống dưới một chế độ độc tài.