SEC lặng lẽ mua 1,2 tỷ vé máy bay: Bong bóng pháp lý đang tan chảy
Bong bóng thanh khoản không nổ, nó tan chảy từ từ.
Tôi từng dùng câu này để mô tả thị trường crypto. Hôm nay, nó phù hợp hơn với một cơ quan quản lý tài chính.
Theo báo cáo điều tra, Ủy ban Chứng khoán Mỹ (SEC) đã đăng ký truy cập một cơ sở dữ liệu vé máy bay toàn cầu, chứa hơn 1,2 tỷ hành trình, để giám sát hoạt động di chuyển của người dân. Rất có thể, cơ quan này không xin lệnh khám xét. Không có đột kích. Không có tiếng súng. Chỉ có một hợp đồng mua bán dữ liệu thương mại phẳng lặng.
Điều đáng sợ nhất không phải là việc SEC theo dõi ai đó. Điều đáng sợ nhất là cả hệ thống pháp lý vẫn đang cố trả lời câu hỏi: 1,2 tỷ hành trình bay có được Tu chính án thứ tư bảo vệ hay không? Và câu trả lời, cho đến lúc này, là một khoảng im lặng.
Kể từ năm 1976, vụ United States v. Miller đã thiết lập học thuyết bên thứ ba. Nếu một người tự nguyện cung cấp thông tin cho ngân hàng, người đó không còn kỳ vọng riêng tư hợp lý. Chính phủ có thể tiếp cận hồ sơ ngân hàng mà không cần lệnh khám xét. Học thuyết này kéo dài gần nửa thế kỷ, và nó trở thành nền tảng cho toàn bộ ngành công nghiệp mua bán dữ liệu.
Năm 2018, vụ Carpenter v. United States là một cú đòn nghiêm trọng. Tòa án Tối cao phán quyết rằng hồ sơ vị trí điện thoại dài hạn là một loại 'tìm kiếm' theo Tu chính án thứ tư, vì dữ liệu vị trí có thể hé lộ chi tiết cuộc sống riêng tư của một người. Carpenter đã tạo ra một ngoại lệ quan trọng cho học thuyết bên thứ ba. Nhưng Carpenter là vụ án hình sự, về hồ sơ trạm gốc, không phải về một cơ quan dân sự mua vé máy bay.
SEC đang đứng trong khoảng trống đó. Khoảng trống giữa một tiền lệ bảo vệ quyền riêng tư và một thực tế mua bán dữ liệu chưa từng được xét xử. Với vai trò là cơ quan quản lý thị trường vốn, SEC có thể lập luận rằng hành vi của họ là giám sát dân sự, không phải điều tra hình sự, nên không cần đạt tiêu chuẩn lệnh khám xét. Tuy nhiên, khi cơ sở dữ liệu có thể dựng lại lịch sử di chuyển của hầu hết dân số Mỹ, sự phân biệt 'dân sự' và 'hình sự' bắt đầu rạn nứt.
Tôi đã quan sát ngành dữ liệu gần hai thập kỷ. Năm 2017, tôi viết script phân tích 150 whitepaper trong đợt ICO boom. Tôi nhận ra rằng khối lượng dữ liệu không tạo ra giá trị. Giá trị tạo ra bởi quyền truy cập. Một triệu điểm dữ liệu chỉ là một đống số. Một tỷ điểm dữ liệu, kết hợp với thuật toán, trở thành một cơ chế giám sát toàn diện. SEC không cần biết bạn đang nghĩ gì. Họ chỉ cần biết bạn đã bay đến đâu.
Điểm mù đầu tiên mà hầu hết phân tích bỏ qua là vấn đề 'mở rộng Carpenter'. Liệu nguyên tắc bảo vệ hồ sơ vị trí điện thoại có được áp dụng cho một cơ quan quản lý thị trường chứng khoán hay không? Chưa có tòa án nào trực tiếp trả lời. Nhưng câu hỏi thực sự không nằm ở loại cơ quan. Nó nằm ở bản chất dữ liệu. Một cơ sở dữ liệu với hơn một tỷ hành trình không chỉ là dữ liệu về chuyến bay. Nó là dữ liệu về mạng lưới quan hệ con người. Nó cho phép vẽ ra chính xác ai gặp ai, tại đâu, vào lúc nào. Với một cơ quan điều tra nội gián, đây là vũ khí tối thượng.
Bong bóng thanh khoản không nổ, nó tan chảy từ từ. Sự bảo vệ pháp lý cho dữ liệu di chuyển cũng đang tan chảy theo từng gigabyte dữ liệu được đóng gói thành sản phẩm thương mại.
Điểm mù thứ hai là hậu quả dây chuyền nếu tòa án ra phán quyết chống lại SEC. Học thuyết 'quả của cây độc' có thể khiến toàn bộ các vụ điều tra dựa trên dữ liệu này sụp đổ. Trong lĩnh vực crypto, SEC đã sử dụng dữ liệu giao dịch, lịch sử ví, và thậm chí cả lịch sử đi lại để dựng các vụ án nội gián. Nếu nguồn dữ liệu bị coi là bất hợp pháp, các bằng chứng tiếp theo đều bị loại. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến các vụ án đã nộp, mà còn làm suy yếu toàn bộ chiến lược thực thi dựa trên dữ liệu của SEC.
Điểm mù thứ ba là va chạm xuyên biên giới. Một cơ sở dữ liệu toàn cầu không thể chỉ chứa dữ liệu của công dân Mỹ. Nếu dữ liệu chứa thông tin cá nhân của người EU, GDPR có thể chặn việc chuyển dữ liệu ra khỏi EU. Luật Bảo vệ thông tin cá nhân của Trung Quốc cũng đặt ra các điều kiện nghiêm ngặt về chuyển dữ liệu xuyên biên giới. SEC, bằng cách mua trực tiếp từ nhà môi giới dữ liệu, đã né tránh toàn bộ cơ chế hợp tác quốc tế như hiệp định tương trợ tư pháp hay thỏa thuận PNR.
Đây là một thời kỳ đặc biệt. Hoa Kỳ vẫn chưa có luật liên bang toàn diện về quyền riêng tư dữ liệu. Một số bang có luật riêng như CCPA/CPRA, nhưng chúng không quản lý được việc chính phủ liên bang mua dữ liệu. Đạo luật Quyền riêng tư năm 1974 cũng có những lỗ hổng khi chính phủ không trực tiếp thu thập dữ liệu, mà mua từ bên trung gian. Bộ Tư pháp Mỹ từng ban hành chính sách hạn chế các cơ quan thực thi pháp luật mua dữ liệu vị trí, nhưng SEC thuộc loại cơ quan không nằm trong phạm vi chính sách đó.
Nhìn từ góc độ vĩ mô, toàn bộ câu chuyện này là một ví dụ hoàn hảo về 'sự xói mòn thể chế'. Không có một sự kiện bùng nổ nào. Không có một vụ bê bối nào. Chỉ là một cơ quan nhà nước ngày càng quen với việc mua dữ liệu thay vì xin lệnh. Ngày mai, IRS có thể mua dữ liệu chuyến bay. FBI có thể mua dữ liệu điện thoại. Ngành công nghiệp môi giới dữ liệu đang xây dựng một hạ tầng giám sát song song.
Tôi từng dành bốn tuần mô phỏng sự sụp đổ của Terra/Luna với mô hình Monte Carlo. Tôi học được rằng rủi ro hệ thống không đến từ một điểm dừng lớn. Nó đến từ một giả định pháp lý đang mục ruỗng, và không ai tính toán đến viễn cảnh nó đổ sập. SEC không coi mình là người có lỗi. Họ chỉ đang làm những gì luật pháp cho phép. Nhưng luật pháp đang theo sau thực tế, và thực tế đang chạy nhanh hơn.
Hầu hết các bài báo sẽ nhấn mạnh vào việc SEC vi phạm quyền riêng tư. Tôi cho rằng cách đặt vấn đề như vậy là sai lầm. Vấn đề không phải là một cơ quan xấu. Vấn đề là toàn bộ mô hình 'giám sát như một dịch vụ' đang được bình thường hóa. Khi dữ liệu trở thành một món hàng, thì chính phủ không cần phải chiếm đoạt dữ liệu của bạn. Họ chỉ cần mua lại từ người đã chiếm đoạt. Đây là bước chuyển tinh vi và nguy hiểm hơn nhiều so với việc nghe lén điện thoại.
Bong bóng thanh khoản không nổ, nó tan chảy từ từ. Bong bóng pháp lý này cũng vậy. Nó không tạo ra một vụ nổ để báo động. Nó ngấm vào nền móng, khiến người dân dần quen với việc nhà nước biết họ đã bay đi đâu, gặp ai, và ở lại bao lâu. Trong khi blockchain mang đến sự minh bạch tài chính phi tập trung, nhà nước đang xây dựng một lớp giám sát ngoài chuỗi khổng lồ, không cần lệnh, không cần tòa án, chỉ cần một khoản ngân sách.
Trong 12 đến 18 tháng tới, tôi dự đoán ba kịch bản có khả năng xảy ra. Kịch bản thứ nhất, với xác suất khoảng 45 phần trăm, là Quốc hội Mỹ sẽ tổ chức phiên điều trần về hoạt động mua dữ liệu bay của SEC. Kịch bản thứ hai, khoảng 35 phần trăm, là FTC sẽ mở cuộc điều tra nhằm vào nhà môi giới dữ liệu đã bán thông tin vị trí cho cơ quan chính phủ. Kịch bản thứ ba, khoảng 20 phần trăm, là Tòa án Tối cao sẽ nhận một vụ kiện và đưa ra phán quyết về việc mở rộng nguyên tắc Carpenter cho các cơ quan dân sự.
Mỗi kịch bản đều có khả năng xảy ra. Nhưng không kịch bản nào có thể đưa dữ liệu trở lại tình trạng nguyên vẹn. Khi một tỷ hành trình đã được mua, bán, sao chép, phân tích và lưu trữ, thì việc xin lệnh khám xét chỉ còn là một thủ tục mang tính hình thức.
Khi đó, một câu hỏi sẽ ám ảnh chúng ta: nếu cơ quan nhà nước vẫn có thể lấy được dữ liệu của bạn mà không cần lệnh khám xét, thì lệnh khám xét còn có ý nghĩa gì?
Câu trả lời, giống như bong bóng thanh khoản, không xuất hiện ngay lập tức. Nó tan chảy từ từ, cho đến khi không còn gì để nắm giữ.