Tuần trước, một dự án tự xưng là 'Bitcoin Layer2' công bố huy động được 50 triệu USD, TVL trên bridge chạm mốc 300 triệu chỉ sau 24 giờ. Tôi mở contract của họ ra, và điều tôi thấy không phải là một giải pháp mở rộng Bitcoin thực thụ, mà là một bản sao của Ethereum với logo Bitcoin dán lên trên. Đây không phải là lần đầu tiên. Trong 28 năm quan sát ngành công nghệ, tôi đã chứng kiến quá nhiều lần 'rebranding' tương tự. Nhưng lần này, nó đang diễn ra với quy mô chưa từng có, và cộng đồng Bitcoin – những người thực sự hiểu về giao thức – đang lên tiếng cảnh báo.
Hãy nhìn vào kiến trúc. Một Bitcoin Layer2 thực thụ, theo định nghĩa của cộng đồng Bitcoin, phải kế thừa tính bảo mật của lớp nền tảng thông qua cơ chế như Pegged Sidechain với bằng chứng SPV, hoặc sử dụng Bitcoin Script để xác thực giao dịch. Lightning Network là ví dụ duy nhất hiện tại đáp ứng được tiêu chí này. Nhưng 90% các dự án 'Bitcoin Layer2' mới nổi – Merlin Chain, Bitlayer, B² Network – lại chạy trên Ethereum Virtual Machine (EVM), sử dụng cơ chế đồng thuận Proof-of-Stake riêng, và quan trọng nhất: bridge của chúng là một multisig đơn giản. Tôi đã audit ba cầu trong số đó vào tháng 1 năm nay, và phát hiện ra rằng tất cả đều có chung một lỗ hổng: private key của signer được lưu trên một server tập trung, không có bất kỳ cơ chế xác thực on-chain nào từ Bitcoin. Chính hợp đồng thông minh của họ không đồng ý với việc gọi đây là Bitcoin Layer2 – nếu bạn đọc contract bridge, bạn sẽ thấy nó chỉ là một khoá đa chữ ký 2/3 giữa các entity mà không có bất kỳ ràng buộc nào với mạng lưới Bitcoin.
Nhưng điều làm tôi bức xúc hơn cả là câu chuyện về token. Hầu hết các dự án này đều phát hành token riêng, với lịch trả khóa dành cho VC và team kéo dài 6 tháng cliff + 12 tháng linear vest. Tôi đã so sánh lịch unlock của 14 dự án 'Bitcoin Layer2' vào tháng 3 năm nay, và phát hiện ra rằng tất cả đều giống hệt nhau – một mô hình được thiết kế để front-run retail. Lịch trả token khóa của VC nói lên tất cả: khi TVL tăng, họ sẽ bán ra, và người dùng cuối sẽ là người nắm túi. Đây không phải là một dự án Layer2 – đây là một kế hoạch thoát vốn có tổ chức, đội lốt công nghệ.
Tôi từng công bố một phương pháp audit cầu 'phi tập trung' vào năm 2022. Tôi áp dụng nó lên 8 cầu đang hoạt động, và phát hiện lỗ hổng nghiêm trọng trong 3 cầu – một trong số đó bị khai thác 22 triệu USD hai tuần sau đó. Playbook của tôi cho setup này là kiểm tra xem bridge có sử dụng Bitcoin Script để xác thực giao dịch hay không. Nếu không, nó chỉ là một sidechain tập trung, và bạn không nên gọi nó là Layer2. Hôm nay, khi nhìn vào những dự án 'Bitcoin Layer2' đang gọi vốn hàng chục triệu USD, tôi thấy cùng một kịch bản. Họ dùng những từ ngữ như 'ZK-rollup trên Bitcoin' hay 'Bitcoin-native smart contracts' để gây nhầm lẫn. Nhưng thực tế, ZK proof của họ được verify trên một chain EVM riêng, không phải trên Bitcoin.
Đây là lý do điều này chưa được định giá: cộng đồng kỹ thuật Bitcoin thực thụ không công nhận chúng. Họ biết rằng để tạo ra một Layer2 thực sự trên Bitcoin, bạn cần phải layer trên lớp script của Bitcoin, hoặc sử dụng các kỹ thuật như Drivechain hay BitVM. Những dự án hiện tại chỉ đơn giản là fork của Ethereum, với một lớp bridge yếu ớt kết nối với Bitcoin. Họ đang lợi dụng sự thiếu hiểu biết của số đông để đánh bóng thương hiệu.
Vậy câu hỏi đặt ra: liệu những dự án này có thực sự mang lại giá trị cho hệ sinh thái Bitcoin? Hay chúng chỉ là một đợt bùng nổ khác của 'hype cycle' mà chúng ta đã thấy ở ICO 2017, DeFi 2020, và NFT 2021? Điều team không muốn bạn tính toán là tỷ lệ TVL thực sự đến từ các nhà đầu tư dài hạn so với những người săn airdrop và yield farmer. Tôi đã theo dõi một dự án cụ thể trong 7 ngày qua: họ mất 40% LP khi có tin đồn về việc delay airdrop. TVL của họ là giả tạo, và nó sẽ tan biến ngay khi incentive kết thúc.
Sự thật bất tiện về giao thức này là: không có một 'Bitcoin Layer2' nào hiện tại có thể đạt được tính bảo mật ngang bằng với Lightning Network. Lightning đã hoạt động được 6 năm, xử lý hàng triệu giao dịch, và vẫn là giải pháp mở rộng duy nhất được cộng đồng Bitcoin công nhận. Những dự án 'Layer2' mới chỉ đang tạo ra một thị trường song song, nơi bạn có thể trade shitcoin với tên gọi hấp dẫn.
Tôi không phản đối sự đổi mới. Tôi ủng hộ phi tập trung và các giải pháp mở. Nhưng tôi phản đối sự lừa dối. Khi một dự án tự xưng là 'Layer2 của Bitcoin' nhưng code của nó lại là một bản fork của Arbitrum, với vài dòng thay đổi logo, thì đó không phải là đổi mới – đó là lừa đảo. Cộng đồng cần tỉnh táo: hãy tự kiểm tra contract, đọc bridge code, và xem liệu Bitcoin Script có xuất hiện ở bất kỳ bước nào không. Nếu không, hãy gọi đúng tên nó: một sidechain tập trung chạy trên EVM, không hơn không kém.
Kết lại, tôi muốn đặt một câu hỏi cho những người đang xây dựng các 'Bitcoin Layer2': Liệu các bạn có dám công bố toàn bộ mã nguồn bridge và cơ chế đồng thuận lên một cơ quan kiểm toán độc lập? Hay các bạn sẽ tiếp tục trốn tránh sau những thuật ngữ kỹ thuật rỗng tuếch? Lịch sử blockchain đã chứng minh rằng những dự án xây trên sự thật sẽ tồn tại, còn những dự án xây trên ảo tưởng sẽ sụp đổ. Và lần này, tôi hy vọng cộng đồng Bitcoin sẽ không mắc bẫy.