Bạn có nghe thấy tiếng JPEG của mình không? Không, lần này không phải là NFT. Đó là tiếng của những hợp đồng 401(k) đang được 'chốt lời' bởi những người Mỹ lớn tuổi, những người đã chọn rời bỏ thị trường lao động vì danh mục đầu tư của họ đang nở rộ. Một câu chuyện tưởng chừng như là tin vui cho nền kinh tế, nhưng hãy nhìn kỹ hơn, nó ẩn chứa một nghịch lý vĩ mô mà ngay cả những người 'kể chuyện' dày dạn nhất cũng phải suy nghĩ.
Jpeg kể chuyện – bạn có nghe không?
Context: 'Bẫy thu nhập' của thị trường lao động Mỹ
Hãy bắt đầu với một sự thật khô khan từ dữ liệu: Tỷ lệ tham gia lực lượng lao động của nhóm người Mỹ từ 55 tuổi trở lên đã giảm từ mức trên 40% trước đại dịch xuống còn 36,9% vào tháng 7 năm 2024. Đây không phải là một sự sụt giảm theo chu kỳ; đó là một sự thay đổi cấu trúc.
Câu chuyện được kể bởi các nhà kinh tế của Bank of America rất đơn giản: Thị trường chứng khoán tăng gần 40% trong hai năm, tạo ra một hiệu ứng tài sản khổng lồ. Những người lao động lớn tuổi, những người đã tích lũy được một khoản tiết kiệm hưu trí đáng kể, cảm thấy đủ giàu có để nghỉ hưu sớm. Họ không cần phải tiếp tục làm việc nữa.
Nhưng đây là điều mà câu chuyện đó bỏ qua: Hệ thống hưu trí của Mỹ đang được thiết kế để tạo ra một 'bẫy thu nhập' cho chính nó. Các tài khoản 401(k) và IRA, vốn là trụ cột chính cho việc tích lũy tài sản của tầng lớp trung lưu Mỹ, đã trở thành một công cụ để 'đuổi' những người lao động có kỹ năng cao ra khỏi lực lượng lao động. Điều này tạo ra một vòng luẩn quẩn: Thị trường tăng càng mạnh, càng nhiều người nghỉ hưu; càng nhiều người nghỉ hưu, lực lượng lao động càng khan hiếm; lực lượng lao động càng khan hiếm, tiền lương càng tăng; tiền lương càng tăng, lạm phát dịch vụ càng dai dẳng; và lạm phát càng dai dẳng, Fed càng khó cắt giảm lãi suất, cuối cùng sẽ kìm hãm thị trường chứng khoán.
Đây là một 'câu chuyện phản trực giác' (contrarian story) mà tôi gọi là 'Vòng lặp tử thần của hiệu ứng tài sản'.
Core: 'Hiệu ứng tài sản' và 'Nghịch lý chính sách' của Fed
Đừng chỉ yield farm, hãy farm sự thật. Sự thật ở đây là: Chính sách tiền tệ của Mỹ đang tự bắn vào chân mình.
Fed đã tăng lãi suất lên 5.25-5.50% để kìm hãm lạm phát. Nhưng thị trường chứng khoán, thay vì giảm, lại tăng vọt vì các nhà đầu tư đang định giá kỳ vọng cắt giảm lãi suất trong tương lai. Sự tăng giá này, thông qua hiệu ứng tài sản, đã khuyến khích một bộ phận lớn lực lượng lao động nghỉ hưu sớm. Điều này, ngược lại, làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt lao động, đẩy tiền lương lên cao, và tạo ra áp lực lạm phát dai dẳng trong lĩnh vực dịch vụ - lĩnh vực mà Fed khó có thể kiểm soát bằng lãi suất.
Đây là một 'cú sốc cung' (supply shock) do chính sách tiền tệ tạo ra.
Hãy nhìn vào con số: Khoảng 230 triệu người lao động từ 55 tuổi trở lên đã rời khỏi thị trường lao động. Nếu mỗi người đóng góp trung bình 80.000 USD vào GDP mỗi năm, điều này tương đương với việc nền kinh tế Mỹ mất đi khoảng 184 tỷ USD sản lượng tiềm năng mỗi năm. Và tác động này là vĩnh viễn. Những người đã nghỉ hưu hiếm khi quay trở lại làm việc.
Điều này dẫn đến một nghịch lý chính sách: Fed muốn hạ nhiệt nền kinh tế, nhưng hành động của họ (hoặc kỳ vọng về hành động của họ) lại đang tạo ra một 'kích thích tài chính' không chính thức thông qua thị trường chứng khoán, khiến nền kinh tế khó hạ nhiệt hơn.
Contrarian: 'Gót chân Achilles' của thị trường chứng khoán
Bây giờ, hãy nói về điều mà hầu hết các bài phân tích đều bỏ qua: 'Cú sốc cung' này sẽ tự hủy hoại chính nó.
Khi những người 'baby boomer' (sinh từ 1946-1964) nghỉ hưu, họ sẽ chuyển từ giai đoạn 'tích lũy' sang 'tiêu hao' tài sản. Họ sẽ bắt đầu bán cổ phiếu để trang trải chi phí sinh hoạt. Điều này tạo ra một áp lực bán cấu trúc lên thị trường chứng khoán. Hãy tưởng tượng: Khoảng 30 nghìn tỷ USD tài sản hưu trí đang nằm trong các tài khoản 401(k) và IRA. Khi những người này bắt đầu rút tiền một cách có hệ thống, thị trường sẽ đối mặt với một dòng vốn ròng âm chưa từng có.
Đây là 'gót chân Achilles' của thị trường chứng khoán Mỹ. 'Câu chuyện tăng giá' (bull narrative) đang tự ăn thịt chính nó.
Thị trường càng tăng, càng nhiều người nghỉ hưu, và càng nhiều áp lực bán trong tương lai. Đây là một vòng lặp phản hồi tiêu cực. Nếu thị trường giảm, hiệu ứng tài sản sẽ đảo ngược, những người nghỉ hưu có thể phải quay trở lại làm việc, nhưng điều đó sẽ đi kèm với một cuộc suy thoái tiêu dùng mạnh mẽ.
Takeaway: 'Câu chuyện' tiếp theo là gì?
Đối với chúng ta, những người đang 'kể chuyện' trong thế giới crypto, bài học từ nghịch lý vĩ mô này là vô cùng giá trị.
Thị trường không phải lúc nào cũng 'kể' một câu chuyện tuyến tính. Đôi khi, câu chuyện 'tốt' nhất lại là câu chuyện ẩn chứa hạt giống của sự hủy diệt của chính nó.
Đối với nền kinh tế Mỹ, 'câu chuyện' tiếp theo không phải là 'Fed cắt giảm lãi suất bao nhiêu lần', mà là liệu nền kinh tế có thể chịu đựng được 'cú sốc cung' do chính sách tiền tệ tạo ra hay không.
Đối với crypto, điều này củng cố một luận điểm mà tôi đã theo đuổi: Trong một thế giới mà lạm phát trở nên 'cấu trúc' hơn là 'chu kỳ', các tài sản khan hiếm, phi tập trung như Bitcoin sẽ trở thành một 'câu chuyện' hấp dẫn hơn bao giờ hết.
Nhưng hãy nhớ: 'Jpeg' vẫn chỉ là 'jpeg'. Câu chuyện mới là thứ tạo ra giá trị. Và câu chuyện về 'sự giàu có ảo' đang thay thế 'sức lao động thực' là một câu chuyện mà chúng ta cần phải hết sức cảnh giác.
Đừng chỉ yield farm, hãy farm sự thật. Và sự thật là: Thị trường chứng khoán Mỹ đang 'đuổi' người lao động về hưu, và điều đó có thể là một trong những tín hiệu vĩ mô quan trọng nhất cho thấy sự kết thúc của một chu kỳ.