"Cộng đồng là thứ duy nhất không thể fork được."
Tôi đã viết câu này trong blog đầu tiên của mình vào năm 2017, khi còn là sinh viên năm nhất Kỹ thuật Tài chính, vừa đầu tư 500 USD vào Ethereum sau khi đọc whitepaper của Vitalik Buterin. Lúc đó tôi tin rằng blockchain sẽ dân chủ hóa tài chính, rằng cộng đồng là nền tảng của mọi giá trị bền vững.
Nhưng sáng nay, khi đọc tin Mỹ lần đầu tiên kể từ năm 2011 lên tiếng ủng hộ Nhật Bản can thiệp phối hợp để cứu đồng Yên, tôi nhận ra một sự thật khắc nghiệt: dòng tiền thì không có cộng đồng, không có lòng trung thành. Và nó vừa bắt đầu chảy ngược.
Hãy cùng nhìn lại lịch sử gần nhất. Ngày 5 tháng 8 năm 2024, Bitcoin mất hơn 15% trong 24 giờ, Ethereum mất 22%, toàn bộ thị trường crypto bốc hơi hàng trăm tỷ đô la. Không có hack, không có sụp đổ sàn giao dịch, không có lỗ hổng bảo mật nào. Chỉ là một khái niệm tưởng chừng không liên quan: yen carry trade - chiến lược vay đồng Yên lãi suất thấp để đầu tư vào tài sản có lợi suất cao hơn ở nước ngoài.
Khi đồng Yên bất ngờ tăng giá, mọi nhà đầu tư đang vay Yên đều buộc phải bán tài sản để mua lại Yên trả nợ. Và họ bán mọi thứ: cổ phiếu công nghệ Mỹ, trái phiếu châu Âu, Bitcoin, Ethereum, cả những altcoin mà họ không còn tin tưởng nữa. Crypto, với biến động giá cao nhất trong tất cả các loại tài sản, luôn là nơi bị ném ra cửa sổ trước tiên.
Cú sốc hôm đó khiến tôi nhớ lại lần mất 0.5 ETH chỉ vì phí gas trong một đợt mint NFT thất bại năm 2021. Đau, nhưng không bằng cảm giác đứng nhìn cả danh mục đầu tư co lại trong vài giờ mà không làm được gì. Tôi đã viết một bài phân tích dài 2000 từ về sự kiện đó, và nó thu hút gấp 4 lần lượng độc giả so với những bài phân tích kỹ thuật trước đó. Vì sao? Vì người ta không tìm kiếm công thức, họ tìm kiếm sự thấu hiểu. Họ muốn biết tài sản của mình có an toàn không.
Câu hỏi đó lại quay trở lại trong bối cảnh hiện tại.
Bối cảnh: Vì sao lần này khác?
Sự can thiệp tiền tệ không phải chuyện mới. Chính Nhật Bản đã chi hàng chục tỷ USD trong tháng 7 năm 2024 để nâng giá đồng Yên, nhưng thất bại. Năm 2011, sau thảm họa động đất, Nhật cũng phối hợp với Mỹ để can thiệp và đã thành công. Năm nay, việc Mỹ công khai ủng hộ một cuộc can thiệp phối hợp - điều chưa từng xảy ra kể từ 2011 - cho thấy vấn đề không còn nằm trong tầm kiểm soát của một quốc gia.
Cơ chế của can thiệp phối hợp khá rõ ràng. Nhật Bản bán trái phiếu kho bạc Mỹ trong dự trữ ngoại hối để lấy đô la Mỹ, sau đó bán đô la để mua đồng Yên trên thị trường ngoại hối. Điều này đẩy giá Yên lên, nhưng đồng thời làm tăng lãi suất trái phiếu chính phủ Mỹ. Lãi suất phi rủi ro tăng đồng nghĩa với việc toàn bộ tài sản rủi ro trên thế giới - bao gồm cả crypto - bị định giá lại theo hướng giảm.
Đó là lý do vì sao tôi đánh giá thông tin này không chỉ là một tin tức vĩ mô thông thường, mà là một tín hiệu rủi ro hệ thống.
Điều gì sẽ xảy ra với thị trường crypto?
Thứ nhất, sóng bán tháo sẽ tập trung vào các tài sản có biến động cao. Lịch sử ngày 5/8/2024 đã cho thấy: Bitcoin giảm sâu, Ethereum giảm sâu hơn, và các altcoin vốn hóa nhỏ giảm sâu nhất. Đây là quy luật beta - tài sản có beta cao sẽ khuếch đại mọi biến động của thị trường. Trong môi trường thanh khoản bị rút, không có ngoại lệ.
Thứ hai, DeFi - đặc biệt là các giao thức cho vay - sẽ là nơi hứng chịu tổn thương nặng nề nhất. Khi ETH giảm 22% vào tháng 8/2024, Aave và Compound đã xử lý hàng trăm triệu đô la thanh lý trong vài phút. Những vị thế vay quá mức bị thanh lý theo cơ chế tự động, tạo thành vòng xoáy: giá càng giảm, thanh lý càng nhiều, giá càng giảm sâu hơn. Điều đó không phải là lỗi của giao thức - mà là lỗi của những người vay đã không tính toán đến kịch bản này.
Tôi đã từng tổ chức các workshop miễn phí trong bear market 2022, và luôn nhấn mạnh với học viên một nguyên tắc: sống sót quan trọng hơn lợi nhuận. Đòn bẩy không tạo ra sự giàu có, nó chỉ tạo ra sự mong manh. Khi thị trường tăng, bạn tưởng mình thông minh. Khi thị trường sụp đổ, bạn mới biết mình liều lĩnh đến mức nào.
Thứ ba, các tài sản không phải là ưu tiên hàng đầu sẽ bị bán trước. NFT, GameFi, các token vốn hóa nhỏ với thanh khoản mỏng - đây là những thứ biến mất nhanh nhất trong một cuộc khủng hoảng thanh khoản. Tôi đã chứng kiến các "blue chip" NFT giảm 90% giá sàn chỉ trong vài tháng khi dòng tiền rẻ rút đi. Và tôi sẽ không ngạc nhiên nếu lịch sử lặp lại.
Bài học từ 2011 và những con số cần nhớ
Năm 2011, khi Nhật và Mỹ phối hợp can thiệp để hạ giá đồng Yên sau thảm họa động đất, thị trường crypto còn chưa tồn tại. Bitcoin chỉ giao dịch ở mức vài đô la. Không ai nghĩ rằng 13 năm sau, một cú sốc tiền tệ từ Tokyo lại có thể khiến hàng trăm tỷ đô la tài sản kỹ thuật số bốc hơi chỉ trong một đêm.
Sự khác biệt nằm ở chỗ: crypto giờ đây không còn là một thị trường biệt lập. Nó nằm trong hệ thống tài chính toàn cầu. Các quỹ đầu tư, ngân hàng, và cả những nhà giao dịch bán lẻ quen dùng đòn bẩy đã đưa Bitcoin và Ethereum vào danh mục của họ như một tài sản rủi ro. Khi họ cần thanh khoản để trả nợ Yên, họ bán những gì có tính thanh khoản cao - và crypto có tính thanh khoản rất cao.
Một điều quan trọng nữa: trong khi cú sốc 2024 xảy ra do lãi suất Nhật Bản tăng bất ngờ, thì lần này nguyên nhân là một chiến dịch can thiệp có chủ đích. Điều đó có nghĩa là sẽ có nhiều vòng can thiệp hơn, và mỗi vòng đều có thể kích hoạt một đợt thanh lý mới. Đừng để bị bất ngờ bởi lần thứ hai.
Tín hiệu cần theo dõi
Trong 12 năm quan sát thị trường, tôi học được rằng không ai dự đoán được thời điểm chính xác của một cuộc khủng hoảng, nhưng có những tín hiệu rõ ràng cho thấy nó đang đến gần.
Thứ nhất, cặp tiền USD/JPY. Nếu tỷ giá này giảm mạnh dưới mức 150 và tiến về vùng 145-140, thì sóng carry trade đảo chiều đang gia tốc. Ngưỡng 155 là vùng từng kích hoạt các đợt can thiệp trước đó.
Thứ hai, lãi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm. Nếu nó vượt qua các mức đỉnh gần đây - chẳng hạn 4.5% - thì áp lực định giá lại toàn bộ tài sản rủi ro sẽ rất lớn. Crypto sẽ không miễn nhiễm.
Thứ ba, trong nội bộ crypto: funding rate - phí tài trợ vĩnh viễn - chuyển sang âm và hợp đồng mở giảm mạnh là dấu hiệu của việc thanh lý đòn bẩy. Khi funding rate âm và khối lượng giao dịch tăng đột biến, thường là lúc thị trường đang trong cơn hoảng loạn cuối cùng - và có thể là cơ hội cho những ai còn tiền mặt.
Thứ tư, tổng nguồn cung stablecoin. Nếu USDT và USDC bắt đầu giảm nguồn cung trên chuỗi, đó là dấu hiệu thanh khoản đang bị rút ra khỏi hệ sinh thái - ngược lại, nếu nguồn cung tăng lên trong lúc thị trường giảm, đó là dấu hiệu dòng tiền đang chờ sẵn để mua đáy.
Góc nhìn ngược: Cơ hội ẩn trong hỗn loạn
Tôi không phải là người theo chủ nghĩa bi quan. Ngược lại, tôi tin rằng chính những cú sốc như thế này là cơ hội để phân biệt giá trị thật và giá trị ảo.
Hãy nhìn vào điều mà hầu hết mọi người bỏ lỡ: nếu Bitcoin trong đợt điều chỉnh này giảm ít hơn các chỉ số cổ phiếu Mỹ, thì "câu chuyện vàng kỹ thuật số" sẽ được củng cố mạnh mẽ. Trong ngày 5/8/2024, Bitcoin đã phục hồi nhanh hơn Nasdaq chỉ sau vài tuần. Điều đó thu hút dòng vốn dài hạn.
Ngược lại, nếu Bitcoin giảm sâu hơn cả cổ phiếu, thì câu chuyện "tài sản trú ẩn" của nó sẽ bị tổn hại nghiêm trọng. Chúng ta sẽ tìm ra câu trả lời trong vòng 2-6 tháng tới.
Một cơ hội khác nằm ở stablecoin. Trong thời kỳ hỗn loạn, USDT và USDC trở thành nơi trú ẩn trong crypto, như chúng đã từng làm vào tháng 8/2024. Dòng tiền trú ẩn vào stablecoin có thể là cơ hội cho các giao thức thanh toán và các nền tảng giáo dục như CryptoVivencia của tôi, khi người dùng quay lại với việc học thay vì đầu cơ.
Lời kết
Tôi bắt đầu bài viết bằng câu "Cộng đồng là thứ duy nhất không thể fork được". Đó là niềm tin tôi vẫn giữ sau tất cả những thăng trầm. Nhưng tôi cũng học được rằng, trong ngắn hạn, thị trường bị chi phối bởi thanh khoản và tâm lý - không phải bởi tầm nhìn dài hạn.
Khi các ngân hàng trung ương lớn nhất thế giới bắt tay nhau để điều khiển dòng tiền, crypto sẽ bị cuốn vào vòng xoáy như một tài sản rủi ro cao. Nhưng sau mỗi cơn bão, những gì còn lại không phải là dòng tiền rẻ - mà là cộng đồng. Và cộng đồng, như tôi đã nói, là thứ duy nhất không thể fork được.
Mỗi lần bạn tự hỏi tại sao nó lại thất bại, hãy nhìn vào lòng tin. Lòng tin của bạn đang nằm ở đâu: trong một giao thức có sản phẩm thực sự, trong một đội ngũ minh bạch, hay trong một cơn sốt đầu cơ được thổi phồng bởi thanh khoản?
Bởi vì khi dòng tiền rẻ rút đi, mọi thứ không có lòng tin sẽ trở về con số không.
Và câu hỏi cuối cùng dành cho bạn: liệu tài sản của bạn - và cộng đồng của bạn - có đủ niềm tin để tồn tại sau cơn bão carry trade này không?