Tôi từng tổ chức buổi gặp mặt Ethereum Lagos đầu tiên với 15 người. Chúng tôi nói về DAO, về phi tập trung, về cách công nghệ có thể trao quyền cho cộng đồng. 15 người đó, sau nhiều năm, vẫn là những người tôi tin tưởng nhất trong ngành. Bởi vì họ không đến từ một con số.
Hôm nay đọc bài phỏng vấn về 'fomo' – 130 triệu người dùng, tăng 30.000 người mỗi ngày. Một con số đẹp. Một con số đáng sợ. Và tôi tự hỏi: 130 triệu người đó là ai? Họ có đang xây dựng điều gì không? Hay họ chỉ là những dấu chân ảo trên một bảng điều khiển?
Tách mình khỏi mã nguồn để tìm lại lý do tồn tại.
Bài báo về fomo là một tín hiệu. Nhưng tín hiệu gì? Theo phân tích kỹ thuật tôi có, bài viết gốc hầu như không chứa bất kỳ thông tin nào về công nghệ, tokenomics, đội ngũ, hay lộ trình. Chỉ có một con số: 130 triệu người dùng. Và một khẩu hiệu: 'dùng ảnh hưởng để dẫn dắt sản phẩm'. Điều này khiến tôi nhớ đến những ngày đầu của DeFi, khi mọi người đổ xô vào pool thanh khoản chỉ vì APY 12%, và rồi mất 40% khi thị trường đảo chiều. Tôi đã chứng kiến điều đó. Và tôi biết: con số không bao giờ là đủ.
Nghệ thuật Lagos không cần xin phép để lên chuỗi, nhưng nó cần một câu chuyện thật.
Hãy nhìn vào bức tranh toàn cảnh. Fomo được quảng bá như một 'ứng dụng tiêu dùng Web3' với tốc độ tăng trưởng thần tốc. Nhưng phân tích cho thấy: không có thông tin về lớp nào (L1, L2, ứng dụng), không có mã nguồn, không có kiểm toán, không có dữ liệu về doanh thu hay tỷ lệ giữ chân. Tất cả những gì chúng ta có là một con số – và con số đó, trong thế giới crypto, có thể bị thổi phồng lên gấp 3-10 lần so với người dùng thực sự. Tôi đã thấy điều này ở Lagos: một dự án tuyên bố có 50.000 người dùng, nhưng trên chuỗi chỉ có 2.000 địa chỉ hoạt động. Sự khác biệt đó là một vực thẳm.
Cộng đồng không phải là con số, mà là sự kết nối.
Bây giờ, hãy đi sâu vào từng khía cạnh. Về mặt kỹ thuật: không có gì. Một dự án Web3 mà không có bất kỳ mô tả kỹ thuật nào – điều đó có nghĩa là hoặc họ không có gì để khoe, hoặc họ cố tình giấu. Cả hai đều là dấu hiệu đỏ. Về tokenomics: không có thông tin về token. Nếu có token, việc không tiết lộ là một lỗi nghiêm trọng. Nếu không có token, thì 130 triệu người dùng đó đang làm gì? Họ có kiếm tiền từ đâu? 'Ảnh hưởng' không thể trả hóa đơn server. Về thị trường: 30.000 người dùng mới mỗi ngày là một con số khủng khiếp – nhưng nếu không có tỷ lệ giữ chân, nó chỉ là một vụ nổ bong bóng. Tôi đã chứng kiến sự sụp đổ của nhiều cộng đồng ở Lagos khi làn sóng hype qua đi: 70% thành viên biến mất trong ba tháng. Đó là lý do tôi ngừng viết blog suốt 3 tháng, và phải tìm đến thiền định để phục hồi.
Góc nhìn phản trực giác: điều đáng sợ nhất không phải là dự án có vấn đề, mà là dự án không có vấn đề gì để bàn. Sự im lặng về mặt kỹ thuật và tài chính của fomo có thể là một chiến lược: họ muốn bạn tập trung vào con số, vào nỗi sợ bỏ lỡ (FOMO), để bạn không đặt câu hỏi. Nhưng trong thị trường giảm hiện tại, sự sống còn quan trọng hơn lợi nhuận. Tôi đã học được điều đó sau mùa đông crypto 2022. Khi cộng đồng Lagos mất 70% thành viên, tôi nhận ra rằng: những người ở lại không phải vì lợi nhuận, mà vì họ tin vào giá trị. Và giá trị đó không thể được xây dựng trên nền tảng của những con số rỗng.
Vậy, bài học cho chúng ta là gì? Đừng để bị cuốn theo những con số. Hãy tìm kiếm dữ liệu trên chuỗi, kiểm tra tỷ lệ giữ chân, xem đội ngũ có thực sự xây dựng hay chỉ đang đốt tiền tiếp thị. Nếu bạn không thể tìm thấy hợp đồng thông minh, không thể thấy doanh thu, không thể thấy lộ trình – hãy bỏ qua. Ngay cả khi họ có 130 triệu người dùng. Bởi vì trong thế giới phi tập trung, sự minh bạch là tài sản duy nhất có giá trị lâu dài. Tôi đã dành 21 năm trong ngành này, và tôi chưa bao giờ thấy một dự án thực sự vĩ đại nào lại giấu thông tin của mình.
Tách mình khỏi mã nguồn để tìm lại lý do tồn tại.
Những người dùng 130 triệu đó, nếu có thật, sẽ là một cộng đồng mạnh mẽ. Nhưng nếu họ chỉ là những con số trên một dashboard, thì họ sẽ biến mất khi cơn sốt kết thúc. Và cơn sốt luôn kết thúc. Câu hỏi là: bạn có ở lại khi nó kết thúc không?