Blob Dữ Liệu Dencun: Bão Hòa Trong Hai Năm, Không Phải Bốn
Tuần trước, một giao thức rollup top 5 đã gửi hơn 2.000 blob trong 24 giờ. Con số này gấp 3 lần mức trung bình của tháng 3 năm nay.
Nghe thì có vẻ như scalability đang tăng trần. Nhưng nếu bạn nhìn vào calldata footprint layer-1, bạn sẽ thấy một nghịch lý: càng nhiều blob, càng gần đến điểm bão hòa của data availability.
Đây là lúc tôi nhớ lại câu nói của mình năm ngoái: "Không có tin xấu, chỉ có tin chậm." Và tin chậm ở đây là: Dencun đã cho chúng ta một cú sốc về nguồn cung blob giá rẻ, nhưng cầu đang tăng nhanh hơn dự báo của mọi EIP.
Tôi theo dõi dữ liệu blob từ ngày đầu sau nâng cấp. Khi đó, phí blob trung bình dưới 1 gwei. Giờ đây, trong các đợt peak, nó đã chạm 8-10 gwei. Tỷ lệ lấp đầy block blob dao động 60-80%, và có ngày vượt 90%. Điều này đồng nghĩa với việc các rollup đang phải cạnh tranh nhau để đưa dữ liệu vào blob, đẩy phí lên.
Nhưng câu chuyện không chỉ dừng ở phí. Hãy nhìn vào số lượng rollup đang hoạt động: hơn 60 mạng chính, và mỗi tuần xuất hiện 2-3 dự án mới. Ai cũng cần blob để đăng bằng chứng. Và ai cũng muốn giá rẻ.
Có một góc nhìn phản trực giác mà hầu hết mọi người bỏ qua: Dữ liệu blob không mở rộng tuyến tính với nhu cầu. Khi một rollup phát triển từ 10 triệu giao dịch lên 100 triệu mỗi ngày, nhu cầu blob của nó tăng gấp 10 lần. Nhưng nguồn cung blob mỗi block là cố định: 6 blob mỗi block, 7.200 blob mỗi ngày.
Đó là giới hạn cứng của phần cứng. Không có EIP nào có thể đẩy con số lên gấp đôi trong ngắn hạn.
Dựa trên theo dõi của tôi từ DeFi Summer 2020, tôi đã chứng kiến hiệu ứng "tắc nghẽn tài nguyên" nhiều lần. Khi Uniswap v3 ra mắt, phí gas ETH tăng vọt. Khi NFT bùng nổ, cả mạng nghẽn. Bây giờ đến lượt blob. Cùng một kịch bản, chỉ khác lớp trừu tượng.
Tôi đã xây dựng một pipeline theo dõi 20 rollup lớn nhất, ghi lại blob usage mỗi ngày. Dữ liệu cho thấy tổng blob được sử dụng mỗi ngày đã tăng từ 3.000 lên hơn 6.500 trong 6 tháng qua. Nếu tốc độ này duy trì, trong vòng 12-18 tháng tới, chúng ta sẽ chạm trần 7.200 blob/ngày.
Khi đó, phí giao dịch trên mọi rollup sẽ tăng gấp đôi. Không phải tăng vì lý do kỹ thuật, mà vì kinh tế học nguồn cung khan hiếm.
Điều thú vị là các đội ngũ rollup vẫn tiếp tục thu hút người dùng bằng chi phí thấp. Họ quảng cáo "gas dưới 0.01 đô" nhưng không nói rằng con số đó phụ thuộc vào việc blob vẫn còn rẻ. Một khi blob đầy, chi phí per transaction sẽ tăng ít nhất 3-5 lần. Đó là tin xấu chậm.
Tôi nhớ lại năm 2017, khi Tezos huy động 232 triệu USD, ai cũng nghĩ đó là tương lai của smart contract. Nhưng công nghệ chậm trễ, và cơ hội bị Ethereum chiếm mất. Cái bẫy tương tự đang lặp lại: kỳ vọng quá cao vào khả năng mở rộng vô hạn của data availability.
Tuy nhiên, có một cơ hội ngược: các rollup có thể chuyển sang giải pháp data availability thay thế như Celestia, EigenDA, hoặc Near DA. Nhưng việc chuyển đổi mất ít nhất 3-6 tháng để tích hợp. Và những giải pháp đó chưa có mức độ bảo mật ngang bằng Ethereum.
Câu hỏi đặt ra: Đội ngũ rollup nào sẽ chủ động di cư sớm? Tôi đang theo dõi 3 dự án đã bắt đầu thử nghiệm ngoài Ethereum trong tháng này. Đó là tín hiệu cho thấy họ đã thấy bức tường phía trước.
Nếu bạn đang hold token của rollup nào đó, hãy kiểm tra xem họ có kế hoạch đa dạng hóa data availability không. Nếu không, chi phí vận hành của họ sẽ tăng, margin giảm, tokenomics mất sức hấp dẫn.
Tôi kết thúc bằng một nhận định: Blob bão hòa không phải là nếu, mà là khi. Và "khi" đó đang đến nhanh hơn bạn nghĩ. Hãy chuẩn bị.