Ngân hàng chạy trên đường ray stablecoin: Cuộc cách mạng hay cái bẫy thanh khoản?
Thanh khoản là máu, còn lại chỉ là thịt. Câu này tôi nói từ năm 2017, khi tôi tự tay mò contract của một ICO để tránh bị rút thảm. Hôm nay, Coinbase lên tiếng về việc ngân hàng chuyển sang stablecoin payment rails. Nghe có vẻ hào nhoáng. Nhưng tôi chỉ thấy một thứ: dòng tiền đang được định tuyến lại. Và nơi nào có dòng tiền, nơi đó có kẻ săn mồi.
Bối cảnh thì rõ ràng. Hệ thống thanh toán xuyên biên giới hiện tại - SWIFT, FedWire, CHIPS - vận hành theo mô hình đại lý ngân hàng và thanh toán ròng cuối ngày. Chậm, đắt, và mở cửa có giờ hành chính. Trong khi đó, stablecoin chạy 24/7, thanh toán tức thời, phí gần như bằng không. Về mặt kỹ thuật, đó là một bước nhảy vọt so với cơ sở hạ tầng thập niên 1970. Nhưng có một khoảng cách lớn giữa việc stablecoin chạy trên chuỗi và việc ngân hàng thực sự chấp nhận nó làm lớp thanh toán.
Hãy nhìn vào kiến trúc. Ngân hàng không thể tự nhiên nắm giữ stablecoin như một cá nhân nắm giữ trên ví riêng. Họ cần một lớp tuân thủ, một lớp lưu ký, và một lớp kết nối với hệ thống kế toán hiện tại. Kiến trúc thực tế nhất là hai tầng: ngân hàng phát hành ra stablecoin tuân thủ, chuyển nó lên chuỗi công khai, rồi đối tác nhận và quy đổi ngược lại thành tiền pháp định. Về bản chất, đây là một đường ray thanh toán mới, nhưng vẫn giữ ngân hàng làm cửa ngõ vào và ra. Đừng nhầm lẫn điều này với việc phi trung gian hóa. Ngân hàng không biến mất; họ trở thành các nút thanh toán có kiểm soát.
Vậy câu hỏi then chốt là: liệu thanh khoản có thực sự đủ để ngân hàng chạy trên đường ray này? Tôi đã thấy quá nhiều giao thức DeFi với biểu đồ APR đẹp như mơ nhưng thanh khoản chỉ là một lớp sơn mỏng. Khi một con cá voi rút tiền, toàn bộ hệ thống sụp đổ. Ngân hàng thì không thể chấp nhận rủi ro kiểu đó. Họ cần sự chắc chắn. Và đó là lý do tại sao USDC - với dự trữ đầy đủ và được kiểm toán bởi các công ty lớn - có lợi thế vượt trội so với USDT trong cuộc đua này. Tether đã hoạt động trong vùng xám pháp lý quá lâu. Ngân hàng không thể dựa vào một thực thể mà trụ sở không rõ ràng và dự trữ không minh bạch.
Nhưng dừng lại. Đừng vội ăn mừng. Điểm mù nằm ở chỗ: khi ngân hàng chấp nhận stablecoin làm phương tiện thanh toán, họ không chấp nhận stablecoin như một tài sản đầu cơ. Họ chấp nhận nó như một công cụ thanh khoản. Và thanh khoản có nghĩa là phải có người mua người bán ở cả hai đầu. Nếu chỉ có ngân hàng phát hành và ngân hàng nhận, bạn vừa tái tạo lại hệ thống đại lý ngân hàng, nhưng với một lớp kỹ thuật ở giữa. Hãy nghĩ về điều đó: ban đầu stablecoin được tạo ra để loại bỏ trung gian, nhưng khi ngân hàng tham gia, họ sẽ tái tạo chính cấu trúc trung gian mà họ đang cố gắng phá bỏ.
Xét về mặt lợi ích, dòng doanh thu thực sự không đến từ phí giao dịch. Phí chuyển tiền xuyên biên giới qua stablecoin gần như bằng không. Nguồn thu lớn nhất của các tổ chức phát hành như Circle là lãi suất từ trái phiếu kho bạc Mỹ mà họ nắm giữ làm dự trữ. Với lãi suất hiện tại, đây là một mô hình cực kỳ sinh lời. Ngân hàng nhìn thấy cơ hội này và muốn tham gia. Họ có thể phát hành stablecoin của riêng mình hoặc hợp tác với các tổ chức hiện có. Nhưng điều đó đồng nghĩa với việc ngân hàng phải quản lý dự trữ, quản lý rủi ro lãi suất, và đối mặt với rủi ro rút vốn hàng loạt nếu stablecoin của họ mất niềm tin.
Bây giờ đến phần quan trọng nhất. Đừng nhìn vào những gì họ nói, hãy nhìn vào những gì họ làm. Khi Coinbase - công ty đứng sau USDC - lên tiếng về việc ngân hàng chuyển sang stablecoin, họ đang bán hạ tầng. Nhưng họ cũng đang bán một câu chuyện. Và câu chuyện đó có một lỗ hổng chết người: khả năng đóng băng tài sản. Stablecoin tuân thủ như USDC có cơ chế đóng băng địa chỉ theo yêu cầu của cơ quan thực thi pháp luật. Điều này là một tính năng đối với ngân hàng, nhưng là một khiếm khuyết lớn đối với người dùng. Khi bạn giao dịch qua ngân hàng với stablecoin, bạn không sở hữu tài sản trên chuỗi - bạn sở hữu một khoản phải đòi đối với ngân hàng, và ngân hàng nắm giữ stablecoin thay bạn. Nói cách khác, bạn vừa quay trở lại hệ thống ngân hàng dự trữ một phần, nhưng với một lớp kỹ thuật phức tạp hơn.
Về mặt pháp lý, các ngân hàng đang chờ đợi khung pháp lý rõ ràng. Tại Mỹ, Đạo luật GENIUS đang được thảo luận, sẽ phân loại stablecoin thanh toán là không phải chứng khoán. Điều này sẽ mở đường cho các ngân hàng tham gia một cách hợp pháp mà không lo bị SEC truy tố. Nhưng ngay cả khi GENIUS được thông qua, vẫn còn một rào cản lớn: các yêu cầu về vốn và thanh khoản theo khuôn khổ Basel. Ngân hàng nắm giữ stablecoin sẽ phải trích lập dự phòng vốn theo rủi ro, điều này có thể làm giảm lợi nhuận. Và trong trường hợp stablecoin mất giá, ngân hàng sẽ phải gánh chịu hậu quả trực tiếp trên bảng cân đối kế toán của họ. Hãy nhìn vào sự kiện UST sụp đổ năm 2022. Nếu một ngân hàng thực sự nắm giữ UST như một khoản dự trữ thanh khoản, họ sẽ mất toàn bộ vốn điều lệ. Ngân hàng không thể chấp nhận rủi ro kiểu này.
Tôi không tin audit, tôi tự mò contract. Đây không phải là một câu khẩu hiệu. Đó là một quy tắc sống còn. Khi tôi xem xét một giao thức, tôi không đọc whitepaper; tôi đọc mã nguồn. Và khi tôi nhìn vào hệ thống stablecoin payment rails mà các ngân hàng đang muốn xây dựng, tôi không thấy mã nguồn; tôi thấy một lời hứa. Lời hứa về thanh khoản, lời hứa về tuân thủ, lời hứa về an toàn. Nhưng tôi đã học được rằng trên thị trường này, lời hứa không bao giờ đáng tin cậy. Năm 2020, tôi stake 10 ETH vào pool YFI-ETH trên SushiSwap với lợi nhuận 300% APR. Rồi Harvest Finance bị hack, và tôi mất 3 ETH vì impermanent loss. Kể từ đó, tôi không bao giờ tin vào những con số APR trên giấy tờ. Và ngân hàng cũng nên học điều đó.
Hãy nhìn vào bảng cân đối của Circle. Họ nắm giữ khoảng 30 tỷ USD trái phiếu kho bạc Mỹ. Điều đó nghe có vẻ an toàn, nhưng hãy đào sâu hơn. Ai kiểm toán dự trữ đó? Trong nhiều năm, Tether không công bố kiểm toán đầy đủ. Circle thì tốt hơn, nhưng vẫn có những câu hỏi về tính thanh khoản trong trường hợp khủng hoảng. Nếu xảy ra sự kiện rút vốn hàng loạt, liệu Circle có bán được 30 tỷ USD trái phiếu một cách nhanh chóng mà không làm sụp đổ thị trường không? Câu trả lời là có thể không. Và nếu điều đó xảy ra, ngân hàng sẽ là người hứng chịu hậu quả đầu tiên.
Một điểm mù khác mà hầu hết mọi người bỏ qua: việc chuyển sang stablecoin không loại bỏ nhu cầu KYC/AML. Ngân hàng vẫn phải xác minh danh tính, theo dõi giao dịch đáng ngờ, và báo cáo lên cơ quan quản lý. Chỉ có điều bây giờ họ phải làm điều đó trên chuỗi, với hàng triệu giao dịch mỗi giây. Điều này không đơn giản hóa quy trình tuân thủ; nó làm cho nó phức tạp hơn. Bạn cần các công cụ phân tích chuỗi như Chainalysis hoặc Elliptic. Bạn cần đội ngũ pháp lý chuyên về tiền mã hóa. Bạn cần cập nhật các quy định mới đang thay đổi liên tục. Chi phí tuân thủ này không hề rẻ. Và cuối cùng, người dùng là người trả tiền.
Điều quan trọng nhất mà báo cáo này bỏ qua là sự khác biệt giữa stablecoin như một tài sản và stablecoin như một hệ thống thanh toán. Khi bạn sử dụng stablecoin để thanh toán, bạn không cần phải sở hữu stablecoin. Bạn có thể sử dụng một hệ thống thanh toán số hóa được hỗ trợ bởi stablecoin nhưng không yêu cầu người dùng cuối tiếp xúc trực tiếp với tài sản tiền mã hóa. Đây là hướng đi mà hầu hết các ngân hàng đang theo đuổi. Họ không muốn người dùng của họ tự quản lý khóa riêng tư. Họ muốn người dùng tiếp tục sử dụng ứng dụng ngân hàng quen thuộc, nhưng phía sau hậu trường, việc thanh toán được xử lý qua stablecoin. Điều này nghe có vẻ hợp lý về mặt kinh doanh, nhưng nó hoàn toàn phản bội ý tưởng ban đầu của tiền mã hóa: quyền tự chủ tài chính.
Vậy điều gì sẽ xảy ra tiếp theo? Tôi dự đoán rằng trong vòng 12-18 tháng tới, chúng ta sẽ thấy một hoặc hai ngân hàng lớn của Mỹ công bố chương trình thử nghiệm stablecoin. Họ sẽ làm điều đó một cách thận trọng, trên một số ít sản phẩm, chủ yếu là thanh toán xuyên biên giới cho khách hàng doanh nghiệp. Điều này sẽ tạo ra một làn sóng truyền thông tích cực, đẩy giá stablecoin tuân thủ lên, nhưng cũng làm lộ ra những vấn đề kỹ thuật thực tế. Và đây là lúc mọi thứ trở nên thú vị: chúng ta sẽ chứng kiến những cuộc khủng hoảng thanh khoản nhỏ, những thất bại trong thanh toán, những câu hỏi về trách nhiệm pháp lý khi một giao dịch bị kẹt. Những sự kiện này sẽ không làm sụp đổ toàn bộ hệ thống, nhưng chúng sẽ làm giảm sự hào hứng ban đầu. Và đó là điều lành mạnh.
Ngân hàng không thích rủi ro. Họ chậm chạp, thận trọng, và thường trễ xe buýt. Nhưng khi họ nhảy vào một cuộc chơi, họ chơi để thắng. Và họ có một lợi thế mà crypto không bao giờ có: sự bảo lãnh ngầm của chính phủ. Khi mọi thứ sụp đổ, ngân hàng được cứu. Khi một giao thức DeFi sụp đổ, bạn mất hết. Điều này có nghĩa là ngân hàng có thể chấp nhận rủi ro với một tâm lý khác biệt hoàn toàn so với những người tham gia crypto. Họ sẽ thử nghiệm, thất bại, học hỏi, và thử lại. Và cuối cùng, họ sẽ giành chiến thắng, bởi vì luật chơi được đặt ra bởi họ.