Hook
Một công ty quantum computing có doanh thu 13 triệu đô la được định giá 6 tỷ đô la. Tỷ lệ P/S 461x. Trong khi đó, Bitcoin — mạng lưới trị giá 1.2 nghìn tỷ đô la — vẫn bị gọi là bong bóng. Sự chênh lệch này không chỉ là chuyện của Phố Wall. Nó là tín hiệu cho thấy thị trường đang đặt cược vào một công nghệ có thể phá vỡ hoặc cứu rỗi blockchain. Tôi đã săn tin ICO từ 2017, và tôi biết khi nào một con số bị thổi phồng quá mức. Đây là lúc cần mổ xẻ.
Context
Rigetti Computing là một trong những công ty quantum computing thuần túy niêm yết trên Nasdaq. Họ tự xây dựng fab sản xuất chip lượng tử siêu dẫn, đã ra mắt bộ xử lý Ankaa với vài chục qubit. Nhưng bài báo gốc từ Crypto Briefing chỉ đưa ra hai dữ liệu: định giá $6B và doanh thu $13M. Không có thông tin về số qubit, tỷ lệ lỗi, hay lộ trình thương mại hóa. Đây là kiểu thông tin thiếu hụt mà tôi thường thấy trong các đợt ICO 2017: ai cũng nói về tầm nhìn, không ai nói về chi tiết kỹ thuật. Tại sao lại là bây giờ? Bởi vì quantum computing đang được coi là mối đe dọa lớn nhất đối với mã hóa blockchain, và cũng là cơ hội để các dự án layer-1 tuyên bố "quantum-resistant". Nhưng thực tế thì sao?
Core
1. Định giá: Kỳ vọng hay ảo tưởng?
Dựa trên kinh nghiệm kiểm toán hợp đồng thông minh của tôi, tôi thấy định giá $6B cho Rigetti giống như một dự án DeFi với TVL $10M được định giá $1B token. Nó dựa trên kỳ vọng tương lai, không phải hiện tại. Rigetti đang ở giai đoạn NISQ (Noisy Intermediate-Scale Quantum) — tức là chip lượng tử có nhiễu, chỉ giải được một số bài toán rất hẹp. Không có ứng dụng thương mại nào tạo ra doanh thu đáng kể. Doanh thu $13M chủ yếu đến từ hợp đồng chính phủ và dịch vụ truy cập đám mây. Để so sánh, IonQ (đối thủ) có doanh thu $38M với vốn hóa $9B. Cả hai đều có P/S trên 200x. Điều này cho thấy thị trường đang đặt cược vào một bước đột phá công nghệ, nhưng bước đột phá đó có thể mất 10-20 năm nữa, hoặc không bao giờ xảy ra.
2. Khoảng cách công nghệ: Rigetti không phải Google hay IBM
Trong cuộc săn tin NFT 2021, tôi đã học được cách đánh giá chất lượng bằng dữ liệu on-chain. Ở đây, dữ liệu on-chain không có, nhưng tôi có thể dựa vào benchmarks công khai. IBM đã đạt 127 qubit với tỷ lệ lỗi cổng 0.001% trên chip Eagle. Google đạt 53 qubit Sycamore với ưu thế lượng tử vào năm 2019. Rigetti chưa công bố số liệu chính xác về độ trung thực. Họ đang ở đâu? Theo roadmap, họ đặt mục tiêu 100 qubit vào cuối 2024, nhưng đến nay vẫn chưa có thông báo. Tôi từng nhìn thấy cảnh tượng này trong mùa hè DeFi 2020: các dự án hứa hẹn APY 1000% nhưng không có TVL thực. Rigetti có thể đang gặp vấn đề về tỷ lệ qubit hoạt động (yield) — một thách thức kỹ thuật lớn chưa được giải quyết.
3. Tác động đến blockchain: Quantum có thực sự đe dọa?
Câu hỏi lớn nhất: quantum computing có thể phá vỡ mã hóa RSA hoặc ECDSA của Bitcoin không? Với vài nghìn qubit logic (không lỗi), có thể. Nhưng Rigetti đang ở mức vài chục qubit vật lý với lỗi cao. Cần ít nhất 10-15 năm để đạt được qubit logic ổn định. Trong thời gian đó, blockchain có thể nâng cấp lên mã hóa hậu lượng tử. Nhưng thị trường lại định giá Rigetti như thể họ sắp cách mạng hóa thế giới. Đây là sự phi lý mà tôi đã thấy trong các đợt pump NFT: mọi người mua CryptoPunks vì sợ bỏ lỡ, không phải vì giá trị nội tại. Rigetti cũng vậy.
Contrarian
Tôi sẽ đưa ra góc nhìn ngược: Rigetti có thể là một cơ hội, nhưng theo cách mà ít ai ngờ tới. Nếu quantum computing thực sự thành công, nó sẽ giết chết blockchain hiện tại, nhưng tạo ra một thị trường mới cho các blockchain quantum-resistant. Trong bear market 2022, tôi đã mất 40% danh mục vì giữ token DeFi thanh khoản kém. Tôi học được rằng công nghệ mới thường bị định giá quá cao trong giai đoạn đầu, nhưng những người sống sót sẽ thống trị. Rigetti có thể là một trong những người sống sót, nhưng với mức định giá hiện tại, rủi ro là quá lớn. Thay vào đó, tôi sẽ theo dõi các dự án blockchain đang nghiên cứu quantum resistance như Cardano hay Quantum Resistant Ledger (QRL). Họ có thể hưởng lợi từ nỗi sợ quantum mà không cần phải tự xây dựng fab.
Một điểm mù khác: Bài báo gốc không đề cập đến cạnh tranh từ các công ty lớn. Google, IBM, Microsoft đều đầu tư hàng tỷ đô la vào quantum computing. Rigetti không có đủ nguồn lực để cạnh tranh. Họ giống như một altcoin giữa bầy cá voi. Tôi từng thấy nhiều dự án DeFi nhỏ bị thanh lý khi Uniswap ra mắt v3. Rigetti có thể sẽ bị mua lại hoặc phá sản trước khi đạt được bước đột phá.
Takeaway
Rigetti $6B là một câu chuyện về kỳ vọng, không phải hiện thực. Đối với nhà đầu tư blockchain, đừng nhìn vào con số định giá. Hãy nhìn vào công nghệ. Quantum computing sẽ thay đổi thế giới, nhưng không phải trong 5 năm tới. Và khi nó đến, blockchain sẽ phải thích nghi hoặc chết. Câu hỏi là: bạn đang đặt cược vào con ngựa nào? Tôi chọn những dự án có mã hóa hậu lượng tử thực sự, chứ không phải một cái tên sáng chói trên Nasdaq.