Khi 'niềm tin' vào Bitcoin đâm đơn kiện: Block mất khách hàng khai thác, Jack Dorsey trả giá 41,9 triệu USD cho bài học chip 3nm
Tôi mở terminal, chạy lệnh curl gọi lịch sử giao dịch on-chain từ Ethereum archive node. Không có gì đặc biệt. Nhưng khi đọc báo cáo thu nhập quý I/2025 của Core Scientific, một con số khiến tôi dừng lại: 41,9 triệu USD phí chấm dứt hợp đồng. Khoản tiền này không phải trả cho đối thủ cạnh tranh, mà cho Block, công ty của Jack Dorsey, người từng tuyên bố Bitcoin sẽ 'hoàn thiện' Internet. Core Scientific đã đặt cược vào Proto – dòng máy đào chip 3nm của Block – và sau đó sẵn sàng trả một khoản tiền gần bằng nửa tỷ lệ lợi nhuận hàng quý của họ để rút lui. Tôi tự hỏi: chuyện gì đã xảy ra?
Để hiểu được mức độ nghiêm trọng, ta cần nhìn lại bối cảnh. Năm 2021, Jack Dorsey rời Twitter để tập trung vào Block (khi đó là Square). Ông tuyên bố xây dựng một hệ sinh thái Bitcoin mở: máy đào Proto, ví tự quản Bitkey, giao thức phi tập trung Web5, nền tảng nhạc Tidal. Proto là mảnh ghép phần cứng quan trọng. Tháng 5/2024, Block công bố chip 3nm, hứa hẹn hiệu suất vượt trội so với dòng Antminer của Bitmain. Core Scientific – một trong những công ty khai thác lớn nhất Mỹ – đã ký hợp đồng mua số lượng lớn, dự kiến bổ sung 15 Exahash (EH/s) vào đội máy của họ. Đây là lần đầu tiên Block có một khách hàng công nghiệp thực thụ.
Thế nhưng chưa đầy một năm sau, Core Scientific chấm dứt hợp đồng. Không phải vì giá Bitcoin giảm, mặc dù thị trường đang trong giai đoạn điều chỉnh. Họ trích dẫn lý do 'chiến lược tái cơ cấu tài sản'. Nhưng khi nhìn vào báo cáo quý, tôi thấy một sự thật rõ ràng: Core Scientific không chỉ dừng mua Proto, họ còn ký một thỏa thuận 15 năm với AMD để cho thuê cơ sở hạ tầng điện toán AI, với tổng doanh thu dự kiến lên tới 140 tỷ USD. Nói cách khác, họ từ bỏ máy đào của Block vì thấy 'mỏ vàng' AI hấp dẫn hơn nhiều so với Bitcoin.
Nhưng liệu Proto có thực sự tệ? Tôi nhìn vào thông số kỹ thuật. Chip 3nm là tiên tiến, nhưng Block không công bố tỷ lệ hiệu suất năng lượng (J/TH) – chỉ số sống còn trong khai thác. Nếu không có con số đó, không thể so sánh với Bitmain S19 Pro (29.5 J/TH) hay MicroBT M60 (26 J/TH). Tôi nhớ lại kinh nghiệm audit hợp đồng thông minh năm 2017: khi một dự án giấu chỉ số chính, thường có lý do. Core Scientific chấp nhận mất 41,9 triệu USD, tương đương lợi nhuận cả quý của họ. Nếu Proto thực sự tốt, họ có thể bán lại trên thị trường thứ cấp. Thay vào đó, họ trả phí hủy hợp đồng. Điều này chỉ có một lời giải thích: chip Proto kém cạnh tranh hơn nhiều so với dự kiến, khiến việc vận hành nó không mang lại lợi nhuận trong môi trường lãi suất cao và giá hash thấp hiện tại.
Tôi kéo xuống phần 'hoạt động kinh doanh khác' trong báo cáo của Block. Câu chuyện còn bi thảm hơn. Tidal – nền tảng âm nhạc mà Dorsey mua với giá 293 triệu USD – bị xóa sổ hoàn toàn, xem như khoản đầu tư thất bại. Web5 (TBD), dự án định danh phi tập trung, bị đóng cửa. Ví Bitkey hầu như không có người dùng. Dịch vụ Cash App bị CFPB phạt 175 triệu USD vì xử lý gian lận kém. Tổng cộng, Block đã chi hơn 500 triệu USD cho các dự án tiền điện tử thất bại chỉ trong 3 năm, cộng với 41,9 triệu USD từ vụ Proto. Giá cổ phiếu Block giảm 68% kể từ đỉnh 2021.
Bây giờ là phần phản trực giác: Core Scientific trả 41,9 triệu USD để hủy hợp đồng, nhưng động thái này giúp họ tiết kiệm hàng trăm triệu USD chi phí vận hành máy đào kém hiệu quả trong tương lai. Họ chuyển từ một công ty khai thác Bitcoin thuần túy thành nhà cung cấp cơ sở hạ tầng AI. Hợp đồng với AMD có thời hạn 15 năm – điều mà Bitcoin mining không bao giờ có. Trong khi đó, Block mất đi khách hàng duy nhất cho mảng chip. Jack Dorsey tin vào Bitcoin như 'tiền tệ của Internet', nhưng thị trường cho thấy niềm tin không đủ để biến chip 3nm thành sản phẩm cạnh tranh.
Điều mà tôi cho là góc khuất ít người thấy: câu chuyện này không chỉ là thất bại của một dự án phần cứng. Nó đánh dấu sự trượt dốc của một 'ông lớn' trong hệ sinh thái Bitcoin. Block từng được kỳ vọng xây dựng bộ công cụ tài chính phi tập trung dựa trên Bitcoin. Giờ đây, họ đốt tiền vào những sản phẩm không có người dùng. Ngược lại, Core Scientific chứng minh rằng tài sản lớn nhất của một công ty khai thác không phải là máy đào, mà là đất đai, điện và kỹ năng vận hành trung tâm dữ liệu. Khi AI cần những thứ đó, Bitcoin phải nhường chỗ.
Tôi nhìn vào bảng điều khiển hashprice trên Luxor. Giá hash đang ở mức thấp nhất lịch sử ngoài các sự kiện halving. Những công ty khai thác không chuyển đổi sang AI sẽ tiếp tục chịu áp lực. Block có thể cố gắng tìm khách hàng mới cho Proto, nhưng tôi nghi ngờ điều đó. Bitmain và MicroBT đã chiếm 95% thị trường máy đào mới. Họ có kinh nghiệm 10 năm, chuỗi cung ứng ổn định. Block mới chỉ bắt đầu và đã mất vị khách hàng đầu tiên. Đây có thể là hồi kết cho giấc mơ chip Bitcoin của Jack Dorsey.
Thị trường không phán xét, nó chỉ ghi lại lịch sử. Và lịch sử ghi lại rằng: niềm tin vào Bitcoin là cần thiết, nhưng thiếu kỹ thuật vững chắc và đối tác chiến lược, niềm tin đó sẽ trở thành gánh nặng. Block vừa trả một khoản phí rất đắt để học bài học ấy. Câu hỏi đặt ra: ai sẽ là người tiếp theo?